De beroemde Girolamini-bibliotheek in Napels.
De beroemde Girolamini-bibliotheek in Napels. © EPA

Bibliotheekbaas ontpopt zich als spin in web van boekendieven

De directeur van de wereldberoemde Girolamini-bibliotheek in Napels blijkt de veroorzaker te zijn van een van de grootste rampen uit de antieke boekenwereld. Hij is de spin in een web van boekendieven en fraudeurs die duizenden zeldzame boeken verpatsten.

Stapels lagen er op de grond toen de Napolitaanse politie de bibliotheek vorig jaar binnenstapte: klaar voor de verkoop. Werken van onder anderen Galileo Galilei en René Descartes waren verdwenen. Nu de aanklagers meer dan een jaar na de ontdekking het netwerk achter de gigantische diefstal proberen bloot te leggen, blijkt dat de schade tot ver buiten Napels reikt.

Meer dan duizend exemplaren
Hoeveel boeken uit de bibliotheek op de markt van antieke boeken zijn terechtgekomen, is niet bekend. Bibliotheekdirecteur Marino Massimo De Caro vernietigde de catalogus van zijn bibliotheek. In een opslagruimte van de directeur, die in een eerste proces zeven jaar gevangenisstraf kreeg, vond de politie al meer dan duizend exemplaren.

De Napolitaanse politie arresteerde vorige maand de Duitse boekhandelaar Herbert Schauer, die 543 boeken uit verschillende Italiaanse bibliotheken in het magazijn van zijn boekhandel had liggen. Uit de verklaringen van De Caro blijkt dat hij niet alleen handelde.

Tussen de dertien andere verdachten zit de 38-jarige priester Sandro Marsano, die zeker 60 duizend euro opstreek. Als conservator van de bibliotheek schakelde de priester een paar dagen na De Caro's aanstelling in juni 2011 het beveiligingsalarm uit. De aflevering van dozen vol boeken kon nog diezelfde maand beginnen.

Galilei, Aristoteles en Dante
Al voor zijn aanstelling als directeur haalde De Caro als adviseur van de minister van Landbouw twintig werken uit de bibliotheek van het ministerie. Toen hij deze minister volgde naar het ministerie van Cultuur, zette hij zijn jonge Oekraïense assistente in om de paters van de kloosterbibliotheek van Montecassino af te leiden, terwijl hij een stuk of wat klassiekers van de planken griste. Tussen de buit zaten werken met een geschatte marktwaarde van 200 duizend euro, van onder anderen Galilei, Aristoteles en Dante.

De Italiaanse Vereniging van Antieke Boeken en Boekhandels maakt zich grote zorgen over de verspreiding van de gestolen boeken en het netwerk waarvan De Caro deel uitmaakte. Tijdens een bezoek aan de Nationale Bibliotheek van Italië, zo vertelde De Caro tijdens een verhoor, verwisselde hij de eerste editie van Galileo Galilei's Sidereus Nuncius voor een namaakexemplaar. Het boek dat er nu staat is dus nep. Waar het vandaan komt is onbekend, net als wie het maakte en het aantal andere valse boeken dat circuleert.

Dat de boekendief zonder relevante diploma's belangrijk cultureel erfgoed onder zijn hoede kreeg, heeft hij waarschijnlijk aan zijn politieke vrienden te danken. Volgens oud-minister Giancarlo Galan werd De Caro hem aanbevolen door oud-senator Marcello dell'Utri, in wiens boekenkast gestolen werken stonden van onder anderen Tommaso d'Aquino en Thomas More. Dell'Utri, jarenlang de rechterhand van oud-premier Silvio Berlusconi en onlangs veroordeeld voor banden met de maffia, heeft ze inmiddels teruggegeven.