Zweden wacht zwaar voorzitterschap Europese Unie

De economische crisis en de ambitieuze plannen van de EU voor het klimaat worden een stevige kluif voor kersverse voorzitter van de EU.

De start van een nieuw voorzitterschap van de EU is doorgaans een klein feestje. Politici en diplomaten van het uitverkozen land stralen, lopen over van optimisme en het ambitieuze programma wordt met champagne verwelkomd. Zo niet bij Zweden, dat vandaag voor zes maanden de voorzittershamer overneemt. ‘Het wordt een zeer moeilijk voorzitterschap’, liet minister Malmström voor Europese Zaken weten, om daarna koffie en zelfgebakken kaneelcake te serveren.

De wat sombere toonzetting bij Malmström is gestoeld op realisme. De tijdelijk voorzitter wacht twee zware klussen: de rekening verdelen tussen de EU-landen van het klimaatplan en de economische crisis slagvaardig aanpakken. Alsof dit niet genoeg is, wordt Zweden nog gehinderd door een uitgeregeerde Europese Commissie (de nieuwe Commissie treedt eind dit jaar aan); een onervaren Europees Parlement (de leden worden over twee weken beëdigd); en een schemerzone over de regels waarmee de Unie moet werken (bestaande Verdrag van Nice of alvast het nieuwe Verdrag van Lissabon).

Over het klimaatakkoord zullen de zwaarste ruzies uitbreken. In december verzamelen 190 landen zich in Kopenhagen om afspraken te maken over een vergaande vermindering van de CO2-uitstoot. Het doel van de EU is sinds eind 2008 bekend: 20 procent minder CO2 in 2020, 30 procent als de rest van de wereld meedoet. De financiële uitwerking ervan is echter bewust vaag gelaten, anders was de eenheid toen al verbroken.

Eerdere becijferingen van de Commissie schatten de kosten van zo’n klimaatplan op 175 miljard euro. De armste landen hoeven dat niet zelf te betalen, waardoor de EU een groter deel van die miljarden moet ophoesten. ‘En zoals bij iedere rekening, leidt ook deze tot hevige protesten’, voorspelt de Zweedse minister van Milieu Carlgren.

Gedacht wordt aan een verdeelsleutel gebaseerd op welvaart en uitstoot. Dat heeft inmiddels tot verzet geleid bij Oost-Europese landen als Polen, die veel vervuilende industrieën hebben. De Zweedse premier Reinfeldt sprak dinsdag van een zorgelijke tendens. ‘Steeds meer landen roepen: laat de andere maar betalen.’

Het is aan voorzitter Zweden om de EU op één lijn te krijgen. ‘De grootste blunder is als de EU door geruzie het leiderschap uit handen geeft’, zegt Carlgren. Andere grote vervuilers als de VS en China zijn immers aanzienlijk minder ambitieus. ‘En voor het klimaat bestaat geen plan-B’, vindt Carlgren.

Tweede kluif waar voorzitter Zweden zijn tanden in moet zetten, is het optuigen van een Europees toezicht op de financiële sector. Groot-Brittannië weigert echter te praten over macht voor Brussel over Britse banken. Maar zonder deelname van Londen is Europees toezicht een papieren aangelegenheid.

‘Moeilijk’ is dan ook nog een milde kwalificatie van Malmström voor het komende EU-voorzitterschap. Actuele ontwikkelingen – een nieuwe gascrisis met Rusland, getreiter door Iran – kunnen Zweden verder op de proef stellen. En het land wil het liefst ook de vervuiling van de Baltische zee als voorbeeldproject aanpakken.

Het enige voordeel is dat de vorige voorzitter Tsjechië geen diepe indruk heeft nagelaten. Daar bovenuit komen moet haalbaar zijn.