Ali Khamenei, Irans onaantastbare leider

Opperste Leider Iran bouwde zijn almacht langzaam uit.

Hij controleert het buitenlands beleid van Iran, de strijdkrachten, de staatsomroep en de rechterlijke macht. Ayatollah Ali Khamenei benoemt ook de helft van de Raad van Hoeders, de twaalf geestelijken die de kandidaten moeten goedkeuren voor parlements- en presidentsverkiezingen. De andere zes worden benoemd door het hoofd van de rechterlijke macht, die op zijn beurt wordt benoemd door, opnieuw, Opperste Leider Khamenei.

Niemand twijfelt aan zijn almacht. Maar zijn reputatie in het land heeft een deuk opgelopen sinds de aartsconservatieve Khamenei president Ahmadinejad feliciteerde met zijn overwinning, ver voor de drie dagen waren verstreken die normaal in acht worden genomen om kandidaten de kans te geven bezwaar aan te tekenen tegen de uitslag. Maandag bond hij in en droeg hij de Raad van Hoeders op mogelijke verkiezingsfraude te onderzoeken. Veel te vrezen daarvan heeft Ahmadinejad echter niet.

Khameneis positie als hoogste leider van het land lag niet voor de hand. Hij was immers ‘maar’ afkomstig uit de ‘geestelijke middenklasse’ in het stadje Mashhad, waar zijn vader imam was.

Khamenei, een goede zanger, liefhebber en schrijver van gedichten, toonde zich in 1979 en in de chaotische jaren erna een ware zoon van de Islamitische Revolutie die ayatollah Khomeini aan de macht bracht.

In 1981 ontplofte een in een taperecorder verborgen bom terwijl hij stond te preken. Als Khamenei zich toen bij buitenlandse artsen had gemeld, functioneerde zijn rechterhand nu mogelijk nog. Maar, zei hij toen, ‘ik roep niet het ene moment ‘dood aan Amerika’ om me vervolgens door Amerikaanse artsen te laten helpen’. Het incident leverde hem de eretitel ‘levende martelaar’ op.

Nadat bij een andere aanslag dat jaar president Rajai omkwam, volgde Khamenei hem op, een positie waarin hij het vaak aan de stok kreeg met premier Mir Hossein Mousavi, nu de uitdager van president Ahmadinejad.

Na de dood van Khomeini in 1989 werd hij naar voren geschoven als diens opvolger. Maar nog was Khamenei niet zeker van zijn positie, mede omdat hoge geestelijken twijfelden aan zijn kaliber. Door hoge officieren die terugkwamen van de oorlog met Irak hoge posten aan te bieden bij de overheid en door de staat gedomineerde bedrijven, kreeg hij de steun van de militaire sector, die nog altijd aanhoudt.

In al die tijd is Khameneis wantrouwen tegenover de VS niet verminderd. Dat bleek ook uit zijn reactie op de recente toespraak van de Amerikaanse president Obama in Caïro, waarin deze toenadering zocht tot Iran. Het heeft geen zin een hand ‘bedekt met fluweel’ uit te strekken naar Iran, zei hij, ‘als die gevuld is met gietijzer’.