De oorlogsretoriek was al niet van de lucht, maar nu de inspecteurs van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) uit Iran zijn vertrokken omdat ze een militaire installatie niet mochten bezoeken, neemt de spanning toe.

De inspecteurs hebben twee dagen met Teheran onderhandeld, maar ze mochten een militair complex in Parchin (enkele tientallen kilometers ten zuidoosten van Teheran) niet bezoeken. Vermoed wordt dat deze installatie een belangrijke rol speelt in het kernwapenprogramma van Iran.
 
Daarmee neemt de spanning rond Iran toe. In de Verenigde Staten en Israël pleiten sommigen voor militair ingrijpen voordat het 'te laat' is. Zij geloven dat Iran immuun is voor internationale druk, en dat Teheran alleen maar wil onderhandelen om tijd te rekken zodat ze een wapen kunnen ontwikkelen.
 
Tegelijkertijd is iedereen het er over eens dat de risico's van militair ingrijpen enorm zijn. Vermoedelijk wordt het Iraanse nucleaire programma er alleen maar mee vertraagd, en niet gestopt. Waarschijnlijk komen er veel onschuldige Iraanse burgers bij om het leven en de kans is groot dat een aanval op Iran de hele regio destabiliseert en de belangen van de Verenigde Staten over de hele wereld schaadt.
 
Vijf vragen aan Ko Colijn, defensiedeskundige en directeur van Instituut Clingendael
 
Waarom zou Iran inspecteurs weghouden bij die militaire installatie? Is dit niet een teken dat Teheran echt iets te verbergen heeft?
'Het is onderdeel van een politiek spel. Teheran houdt zich aan de minimale inspectieregels en als de internationale gemeenschap meer wil zien, zal deze zelf over de brug moeten komen en Iran moeten toestaan aan vreedzame nucleaire energie te werken. Die onderhandelingstroef geeft Teheran niet zomaar prijs.'
 
Wat betekent dit op de korte termijn?
'Het leidt in ieder geval tot een negatief rapport van het IAEA, waarin weer zal staan dat 'niet met zekerheid is vastgesteld dat het Iraanse programma alleen voor civiele doeleinden bedoeld is'. Er zal zeker politieke druk op de IAEA worden uitgeoefend om de tekst zo scherp mogelijk te formuleren, wat landen weer slagkracht geeft om voor bijvoorbeeld zwaardere sancties te pleiten. Maar ze kunnen niet schrijven dat Teheran daadwerkelijk probeert om kernwapens te ontwikkelen, en dat weet Iran.'

Israël zegt precies te willen weten wat er in Iran gebeurt en niet te willen wachten tot het te laat is om nog in te grijpen. Een dergelijk rapport zal Tel Aviv niet bepaald gerust stellen.
'Het is een soort pokerspel. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu dreigt Iran aan te vallen, met of zonder de Verenigde Staten, en de Amerikaanse president Barack Obama wil daar niet in meegesleept worden. Het helpt echter niet dat er dit jaar verkiezingen worden gehouden. Daardoor kan Obama niet met de vuist op tafel slaan en tegen Netanyahu zeggen dat de VS geen aanval op Iran willen, en hem ook niet steunen als Tel Aviv zelf actie onderneemt. Dan zou Obama de president worden die Israël in de steek laat, en om die reden zou hij de verkiezingen prompt verliezen.
 
Obama zoekt dan ook steun bij bondgenoten en vroeg hij de Britse William Hague bijvoorbeeld om er ook iets over te zeggen. Het zou ook Nederland, met zijn pro-Israëlische houding, zeker niet misstaan om zich hier zorgen over te maken. '
 
Waarom staan de Amerikanen positief tegenover militair ingrijpen? Na ruim tien jaar oorlog zijn ze blij dat ze weg zijn uit Irak, willen ze zo snel mogelijk weg uit Afghanistan, en toch keurt 58 procent van de Amerikanen militair ingrijpen in Iran goed, volgens een peiling van het Pew Research Center die deze maand is gehouden.
'Er is altijd hoop op een goede, gemakkelijke oorlog, en door Libië denken mensen dat het mogelijk is om een oorlog te winnen met alleen maar luchtbombardementen. Waarom zou dat in Iran niet lukken? Ik denk niet dat de Amerikanen ook bereid zouden zijn om grondtroepen in te zetten.'
 
Is de kans reëel dat Israël op eigen houtje actie onderneemt?
'Ik sluit dat zeker niet uit - ik schat dat die kans dertig of veertig procent groot is. Maar die angst is weer hét drukmiddel van Netanyahu om de internationale gemeenschap tot scherpere sancties te dwingen. En daar is Iran zeker gevoelig voor: een volledige olieboycot en een stop van alle geldtransacties zou funest zijn voor het land. Naast alle retoriek voor de bühne, probeert Iran achter de schermen mensen aan de onderhandelingstafel te krijgen.'