Internationale politiek is vaak niet een kwestie van kiezen tussen goed en kwaad, maar tussen twee kwaden. Dat is bij de situatie in Syrië zeker het geval, meent columnist Thomas von der Dunk.

Wanneer de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken zijn mond over het buitenland opendoet, begint dat steeds vaker op de lachspieren te werken. Er is weinig reden om aan te nemen dat dit niet ook voor de latere geschiedschrijvers zal gelden die zijn daden te boek moeten gaan stellen. 

Neem Kunduz. Eenieder die, met het oog op de plaatselijke zeden en de oorlogstoestand ginds, zijn twijfels uit bij de 'hardheid' van de afspraken over het civiele natraject voor de door ons getrainde politiemannen, krijgt van hem te horen dat juist dát het belang van zulke afspraken met Karzai alleen maar groter maakt en dat door zo'n afspraak een geslaagde bijdrage onzerzijds aan de 'wederopbouw' van Afghanistan alleen maar kansrijker zal zijn.

Intussen loopt de ene na de andere door de Amerikanen getrainde en bewapende Afghaanse militair over naar de tegenpartij. Washington heeft bovendien aangekondigd binnenkort de boel de boel te laten, en daarmee na tien jaar zinloos oorlogvoeren het land weer terug te geven aan de Taliban.

Verkeersregels
Benieuwd hoeveel wij daarna nog van Uri vernemen over de successen van de Dutch Approach, en de nuttige kennis die Afghaanse agenten over de Nederlandse fouilleer- en verkeersregels hebben opgedaan. Boem is ho, maar dat wisten ze daar dankzij hun homemade bermbommen toch al wel.
Niet minder potsierlijk zijn Rosenthals uitlatingen aan het adres van de Syrische dictator Assad. Harde sancties, zo verzekerde hij ferm, zullen hem nu doen snappen dat zijn tijd voorbij is en hij op moet stappen. O ja?

Assad geeft van dat inzicht tot op heden nog niet erg blijk. Integendeel: hij graaft zich door steeds grover geweld slechts verder in. En geef hem, vanuit zíjn perspectief, eens ongelijk. Het is voor hem eronder of erop. In het eerste geval wacht hem het einde van Kaddafi of Saddam Hoessein.

Aan zijn hardnekkigheid draagt zeker het Russische en Chinese veto in de Veiligheidsraad bij, maar Poetins motieven daarvoor waren tweeërlei. Enerzijds natuurlijk de uit protestdemonstraties tegen zijn eigen regime voortvloeiende angst voor precedentwerking - indien het non-interventiebeginsel niet wordt hooggehouden. Zelfs waar autocraten in internationaal opzicht elkaars gezworen vijanden zouden zijn, zijn ze vaak bondgenoot op hun binnenlands beleid. En anderzijds speelt de Libische ervaring een cruciale rol: geef het Westen één sanctievinger, en ze nemen uiteindelijk je hele interventiehand. Wij weten nu waarvoor no fly-zone als eufemisme staat, zo ook Peking.

Tandeloos
Ik heb het toen al direct voorspeld: de westerse steun aan de rebellen in Libië door het VN-mandaat op te rekken, maakt zelfs elke suggestie van steun aan de rebellen in Syrië via de VN onmogelijk. Dát dat mandaat opgerekt zou worden, en ook moest worden om niet effectloos te zijn, was tegelijk voorspelbaar: tirannen gaan zelden voor een mooie verklaring opzij. En dan geldt dat A zeggen al snel automatisch tot B zeggen voert, om niet als tandeloos door de mand te vallen.

Wie in zo'n geval met succes wil optreden komt zo, omdat al het vorige niet helpt, door toenemende escalatie vaak bij gewapende inmenging uit. Die zou in Syrië overigens heel wat meer haken en ogen hebben dan in Libië, vanwege de brandbaarheid van de hele regio. Stel dat de Russen en Chinezen wèl met sancties tegen Assad hadden ingestemd - en die vervolgens, voorspelbaar, niet tot inbinden van de Syrische president hadden geleid?

Zwarte piet
Hun veto nu, waarover Washington zich afgelopen weekend opwond, zal het Westen straks nog heel wat dilemma's besparen - en daarmee mogelijk gezichtsverlies. Nu ligt de zwarte piet bij Moskou. Internationale politiek - en dat besef is met het neoliberale win-win-denken uitgewist - is vaak niet een kwestie van kiezen tussen Goed en Kwaad, maar tussen twee kwaden.

Rusland hield een VN-resolutie 'eenzijdig' tegen met twee argumenten: beide partijen gebruiken geweld, en als ze niet met elkaar gaan praten, loopt het op een burgeroorlog uit.

De eerste constatering is juist: ook de oppositie heeft de wapens opgenomen. Dat is overigens vrij logisch en legitiem, want dictatoren gaan zelden voor sit-ins opzij. Maar het blijft wel een feit - met alle risico's voor een eventuele toekomst na Assad. Zie weer het voorbeeld van Libië, waar het nieuwe gezag in Tripoli buiten de hoofdstad nauwelijks gezag bezit, en in Misrata inmiddels al structurele mensenrechtenschendingen zijn geconstateerd. Van de regen in de drup?

Dan de tweede constatering. Paul Brill wierp zaterdag tegen dat Syrië toch al met één been in een burgeroorlog staat. Dat is zo - maar nu nog dat andere been: hoe cynisch het ook klinkt, dat kan helaas echt nog veel erger.

Dat is ook de vrees van veel Syriërs zelf, die daarom nog steeds Assad als het geringste kwaad blijven steunen, tot in Nederland toe. In een land met grote etnische en religieuze spanningen, en een vermoedelijk naar wraak dorstende onderdrukte meerderheid, hebben minderheden van politieke vrijheid soms meer te vrezen dan van politieke onderdrukking.

En we moeten in elk geval constateren dat in die drie landen waar het Westen reeds militair actief met politiek omwentelen aan de slag is gegaan - Libië, Irak en Afghanistan - nog geen vredige en bloeiende Zwitserlands zijn ontstaan. Minister Schultz heeft althans nog niet aan Karzai gevraagd eens zijn licht over onze spoorwegproblemen te laten schijnen.

Ook treffen sancties bij dictaturen vooral de onderdanen, en zelden het regime - neem het sanctiedrama-Irak met vele tienduizenden dode kinderen. Bij zich misdragende democratieën - Hongarije, Israël - kunnen ze soms effect sorteren, omdat een lijdend electoraat in potentie de mogelijkheid heeft om bij de stembus de politici tot een andere koers te dwingen.

In dictaturen heeft de bevolking die mogelijkheid niet - bij demonstraties wordt met scherp geschoten - en kunnen de Kim Jong-ils ook bij massale hongersnood tot op het laatst van champagne en kaviaar genieten.

^{Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl}