Margaret Thatcher: The Iron Lady is nog altijd geliefd én gehaat

Ze was de eerste vrouwelijke leider van de Britse conservatieve partij en tot op heden de enige vrouwelijke premier van Groot-Brittannië. Vandaag gaat de film The Iron Lady in première in het Verenigd Koninkrijk. Maar wat is de nalatenschap van Margaret Thatcher, die steevast de ijzeren dame werd genoemd, eigenlijk?

Kenmerkend voor Thatcher waren haar stem, hoed en parelketting. Over haar stijl van leidinggeven merkte haar minister van Buitenlandse Zaken, Lord Carrington, ooit op dat ze er niet is om prettig gevonden te worden, want ze is een natuurkracht.
Toch waren het de communisten die met de term Iron lady kwamen. Met Thatcher kregen de Russen namelijk met een veel harder Brits beleid te maken. Zelf vond Thatcher het een compliment en zij omarde de bijnaam dan ook van harte.

Tot op de dag van vandaag zijn de Britten verdeeld over de nalatenschap van Thatcher. 'De een vindt haar geweldig, de ander haat haar', zegt Volkskrant-correspondent Patrick IJzendoorn 'Enerzijds heeft ze de economie op gang gebracht, anderzijds heeft ze een hogere ongelijkheid en een hardere maatschappij gecreëerd.'

 In de film, The Iron Lady, waarin Thatcher wordt vertolkt door Meryl Streep, wordt vooral de menselijke kant van de ijzeren dame belicht. 'Het gaat over haar strijd als vrouw in een mannenwereld, maar het gaat minder over haar nalatenschap', zegt IJzendoorn

Regeringsperiode
De ijzeren dame regeerde van 1979 tot 1990 en was daarmee de langstzittende premier van Groot-Brittannië. Groot-Brittannië stond er slecht voor toen Thatcher aantrad. De industrie was verouderd, er was een enorme inflatie.

Tijdens haar eerste ambtstermijn stond ze er dan ook slecht voor in de peilingen. Ze was zelfs de meest impopulaire Britse leider sinds de Tweede Wereldoorlog. Maar dat veranderde toen de Argentijnse junta de Falklandeilanden, een Britse kolonie, in 1982, bezetten. Thatcher aarzelde geen ogenblik en stuurde De Royal Navy naar de eilandengroep. De Argentijnen hadden de vastberadenheid van de Britten totaal onderschat. Ze hadden niet gedacht dat Groot- Brittannië in tijden van crisis zich zou bekommeren om de kleine eilandengroep. Binnen een paar weken tijd hadden de Britten de Falklandeilanden terugveroverd. En was Thatcher door haar daadkrachtige optreden razend populair. Ze werd moeiteloos herkozen in 1983.

Maar dit is zeker niet haar grootste verdienste geweest, denkt IJzendoorn 'Met de Falklandoorlog liet ze aan de wereld zien dat Engeland nog steeds een grootmacht was.'
Wat volgens IJzendoorn wel een belangrijk punt van Thatcher is geweest is dat ze Engeland Amerikaanser heeft gemaakt, het pure kapitalisme heeft ingevoerd en de macht van de vakbonden heeft gebroken.

Europa
Ondanks dat Groot-Brittannië lid was van de Europese Gemeenschappen, moest Thatcher eigenlijk niet veel hebben van Europa. Haar uitspraak 'I want my money back' leidde uiteindelijk tot maatregelen op sociaal terrein en in de landbouwbijdrage voor Europa. Maar veel meer typeerde het Thatchers houding tegenover het Europese vasteland. Ze richtte liever haar pijlen op de Verenigde Staten. Met Ronald Reagan kon ze het dan ook goed vinden.

In deze tijd zou Thatcher om haar anti-Europese houding daarom ook zeker weer populair zijn geweest. 'Toen Cameron vorige maand nee zei tijdens de eurotop, werden er veel verwijzingen naar Thatcher gemaakt. De nieuwe lichting conservatieven is ook zeker beïnvloed door de ijzeren dame. Ze worden ook wel de kinderen van Thatcher genoemd.'

De val
Toen Thatcher in 1990 een inkomensonafhankelijke belasting wilde invoeren, braken er rellen uit in het Verenigd Koninkrijk. Haar partij wilde daarnaast ook van haar af. Dus besloot ze af te treden. John Major, die onder Thatcher nog minister van Financiën was, volgde haar op.

Volgens IJzendoorn is een belangrijk verdienste van Thatcher geweest dat ze niet alleen haar eigen conservatieve partij heeft veranderd, maar eigenlijk ook de Labour-partij. Labour was in die tijd zeer links, maar door haar successen zagen ze dat hun koers uitzichtloos was.
Veelzeggend was dat voormalig Labour-premier Gordon Brown haar dan ook een staatsbegrafenis aanbood als ze komt te overlijden.

Bronzen beeld
In 2007 onthulde Thatcher nog een bronzen standbeeld van zichzelf, in het Britse parlementsgebouw. Bij de onthulling merkte ze op dat ze liever een ijzeren standbeeld had gehad, maar brons was ook goed, want het roest niet. Ook sprak ze de hoop uit dat het hoofd erop zou blijven staan. Een ander standbeeld van haar was al eens onthoofd.

Al een tijd gingen de geruchten dat de ijzeren dame, net als haar grote vriend Ronald Reagan, aan de ziekte van Alzheimer zou lijden. In 2008 werd dit bevestigd door haar dochter Carol.

^{De film The Iron Lady gaat zondag 8 januari in Nederland in première.}