Vandaag bezoekt premier Rutte voor het eerst de Amerikaanse president Obama in het Witte Huis. Ze spreken zeker over de eurocrisis. Rutte vertrok weliswaar ontspannen, maar hij weet: zelfs Wim Kok was 'bedremmeld'.

Minister-president Mark Rutte verschijnt vandaag voor het eerst op het Witte Huis. Hij heeft president Barack Obama al eens ontmoet, tijdens een NAVO-top in Lissabon, maar een bezoek aan de Oval Office is van een andere orde, zeggen bewindslieden die Rutte voorgingen. Het hele land kijkt immers mee.

Idioot, die opwinding
Zelf toont de premier zich verbaasd over de opwinding die alleen al de aankondiging van zo'n bezoekje van pakweg een uur vorige week teweegbracht. Idioot vindt hij het eigenlijk. Je komt binnen en je gaat een aantal punten langs. Goed voor de contacten. Is dat nou zo bijzonder?

Voor sommigen wel. Oud-premier Piet de Jong heeft nog levendige herinneringen aan een bezoek, samen met minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns in 1969 aan Richard Nixon. Het bezoek was moeizaam tot stand gekomen; de twee christen-democraten wilden 'niet helemaal naar Amerika om handjes te schudden'.

Landingsrechten
De Jong: 'Toen we toch gingen, had ik een lijstje dingen die ik voor elkaar wilde hebben. Landingsrechten voor de KLM in Chicago. En hoe het zat met de nucleaire voortstuwing van Duitse en Japanse koopvaardijschepen? Daar konden we als zeevarende natie niet bij achterblijven.

'Na afloop nodigde Nixon me uit voor een borrel in zijn appartement. 'The KLM, that's all right.' Wij blij, de KLM ook. Terug in Den Haag kwam Luns langs met een telegram van Nixon. Hij schreef dat hij de landingsrechten moest intrekken omdat hij er niet over ging. Ik heb hem getelegrafeerd: 'beloofd is beloofd.'

Volgens oud-minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer (CDA) is het ongebruikelijk om zaken te doen tijdens een bezoek. 'Het huidige kabinet heeft economische diplomatie hoog in het vandaal, maar Rutte kan niet als koopman naar Obama. Dat kan alleen als er heel grote belangen op het spel staan in de bilaterale relatie.'

Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot, die premier Balkenende eenmaal vergezelde, vindt dat het bezoek van een premier aan het Witte Huis niet te onderschatten valt. Ook het tijdstip is van belang. Bot, met een lange staat van dienst als diplomaat: 'Het bezoek van Rutte komt niet te vroeg of te laat. Het werd wel tijd. Waarschijnlijk had de president hem eerder uitgenodigd als Nederland nog leading nation was geweest in (de Afghaanse provincie, red.) Uruzgan.'

Pikorde
De Hoop Scheffer: 'De VN hebben meer dan 190 lidstaten. Alle leiders van die landen willen ten minste één keer naar het Witte Huis. Wat meespeelt in Washington is dat Nederland na het vertrek uit Uruzgan gedaald is in de informele hiërarchie, de internationale pikorde. Had Nederland nog wel volop meegedaan, dan was Rutte eerder welkom geweest.'

De Hoop Scheffer spreekt over een 'acceptabel' tijdstip voor een kleine maar trouwe Atlantische bondgenoot én belangrijke economische partner. Bot denkt dat 'Nederland op dit moment voor de VS belangrijk is omdat we in het bestrijden van de eurocrisis nauw optrekken met Duitsland. Het zijn de Duitsers die het moeten gaan maken.'

Hebben de beide oud-bewindslieden nog tips voor de jonge premier? De Hoop Scheffer: 'Wat niet kan: elkaar overvallen met gespreksthema's. Een bezoek wordt minutieus voorbereid. Wel is er de mogelijkheid om unscripted (buiten de opgestelde lijst om, red.) te spreken over de politieke situatie in beide landen. Rutte kan vragen naar de campagne voor het presidentschap, Obama informeert wellicht naar het functioneren van het minderheidskabinet. Ik herinner me vragen over de toestand in Nederland na de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh.'

Bot: 'Amerikanen vinden het prettig als je een positief beeld uitstraalt, niet klagerig doet. Als Mark Rutte en Uri Rosenthal vertrokken zijn moet de president denken: het is een goed stel. Ik denk dat Rutte dat wel aanvoelt.'

President Obama en premier Rutte spreken onder meer over de economische banden tussen Nederland en de VS, de eurocrisis en de rol van het IMF daarbij, de situatie in de Arabische wereld, en de toekomst van de NAVO - in het bijzonder de topconferentie, volgend jaar in Chicago.

Op zijn wekelijkse persconferentie noemde Rutte vrijdag Nederland 'zeer trans-Atlantisch' en de Nederlandse buitenlandse politiek 'zeer geëngageerd'. Rutte ziet zichzelf als een echte atlanticus. 'Ik geloof natuurlijk in de Europese samenwerking, maar ik geloof ook heel sterk in de band met Amerika.'