FOTO ANP
FOTO ANP © UNKNOWN

Tsjernobyl: 25 jaar klinkt langer dan het eigenlijk is

25 jaar na de kernramp in Tsjernobyl komt er nog steeds veel schildklierkanker voor onder kinderen in Wit-Rusland. Redenen hiervoor zijn een nieuwe radioactieve stralingsbron, het doorwerken van de enorme hoeveelheden jodium die in 1986 zijn uitgestoten en onwetendheid hierover. 'Mensen in Nederland weten over het algemeen beter wat de gevolgen zijn van de ramp in Tsjernobyl dan mensen in Wit-Rusland', aldus Franka Hummels, journaliste en auteur van het boek 'De Generatorgeneratie', dat in maart uitkwam.

De gevolgen van de kernramp zijn in Wit-Rusland lange tijd in de doofpot gestopt. Toen in Nederland de spinaze werd vernietigd stonden de mensen in Tsjernobyl nog te dansen in de nucleaire regen. 'Het was 9 mei, een feestdag in Rusland. Ze hadden totaal geen idee wat de gevaren van die regen waren', aldus Hummels. De autoriteiten in de toenmalige Sovjet-Unie hadden de ramp willen verzwijgen. Het ongeluk kwam dan ook pas na twee dagen in de internationale media, nadat Zweden alarm had geslagen over de hoge concentraties radioactiviteit in de lucht. Na die twee dagen begon ook pas de evacuatie van de bewoners van het gebied rond Tsjernobyl.

De kernramp vond destijds plaats in het huidige Oekraïne, maar op het moment van de explosie stond de wind in noordelijke richting, waardoor de meeste schadelijke stoffen naar het gebied zijn gewaaid wat nu onder Wit-Rusland valt.

Ongezond leefpatroon
Het is lastig om een verband te leggen tussen de verschillende soorten kanker die onder de bevolking van Wit-Rusland voorkomen en de ramp. 'Het leefpatroon van de mensen daar is altijd al heel ongezond geweest. Ze roken en drinken veel en eten niet gezond. Het risico op kanker is daardoor sowieso hoger. Het is daardoor lastig om te zeggen wat het gevolg is van Tjsernobyl en wat van het leefpatroon', zegt Ronald Smetsers, stralingsdeskundige van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

Evacuatiezone
Rond Tsjernobyl is een evacuatiezone van 30 kilometer ingesteld. Hummels: 'Daar mocht van de Verenigde Naties nooit meer iemand wonen. Maar je ziet nu dat steeds meer mensen teruggaan naar het gebied aan de Wit-Russische kant van de grens. De regering voert er een actief herbevolkingsbeleid. Mensen krijgen er gratis water, elektriciteit, telefoon en huisvesting. Daarbij wordt niet gezegd hoe gevaarlijk het er nog steeds is. Natuurlijk gaan er dan mensen wonen.'

Bij radioactieve straling komen er twee stoffen vrij: cesium en jodium. Het duurt eeuwen voordat cesium helemaal afgebroken is. Daarom geldt er in een zone van 100 kilometer rond Tsjernobyl nog steeds een oogstverbod. 'Maar daar houden de Wit-Russen zich niet aan, en ook niet aan het woonverbod', aldus Hummels.

Slachtoffers
Tsjernobyl heeft op 2 manieren tot doden geleid. De directe straling heeft volgens Ronald Smetsers het eerste jaar aan zo'n vijftig mensen het leven gekost. Het ging om een aantal 'liquidators', mensen die waren ingevlogen om het puin weg te scheppen. Op de langere termijn heeft Tsjernobyl ook veel levens geëist, maar het is moeilijk om te bepalen hoeveel precies. Door blootstelling aan de straling hebben mensen, vooral kinderen, meer kans op schildklierkanker krijgen. Het risico op andere soorten kanker wordt ook groter, maar hoe groot precies is niet vast te stellen.

In 2006, twintig jaar na de ramp in Tsjernobyl heeft een aantal organisaties waaronder de Verenigde Naties en het Internationaal Atoomenergieagentschap een rapport gepresenteerd waaruit bleek dat 4000 mensen zijn omgekomen door Tsjernobyl. Daar kwam veel kritiek op van organisaties die zeiden dat dat er veel meer geweest moeten zijn. Volgens Greenpeace kan het uiteindelijke dodental naar aanleiding van de kernramp nog oplopen tot tien- tot honderdduizenden doden, als gevolg van ziektes.