Wapenhandelaar Bout wil kennis ruilen voor vrijheid

Viktor Bout, die ervan wordt verdacht dat hij vijftien jaar lang een van de grootste wapenhandelaren ter wereld was, weet als geen ander hoe hij deals moet sluiten.

Nu hangt zijn toekomst af van de vraag of hij nog één deal kan sluiten: zijn uitgebreide kennis van de mondiale criminele netwerken te ruilen voor de belofte dat hij niet de rest van zijn leven achter de tralies hoeft te zitten.

Ambtenaren van het Amerikaanse ministerie van justitie waren opgelucht toen een Thaise rechtbank op 20 augustus het groene licht gaf voor de uitlevering van Bout aan de Verenigde Staten. Maar ze durven nog geen victorie te roepen zolang Bout niet is aangekomen in Manhattan waar hij terecht zal moeten staan.

Volgens justitiemedewerkers die hem op het spoor kwamen was Bout, die sinds het begin van de jaren negentig volledig opging in de duistere onderwereld van de globalisering, een sleutelfiguur in de handel waardoor drugskartels, terroristische organisaties en rebellenbewegingen van Colombia tot Afghanistan gevoed worden. Hij kent ook het schimmige gebied waar de Russische militairen, de geheime dienst en de georganiseerde misdaad elkaar raken.

Deal met justitie

‘Ik denk dat Viktor Bout heel veel informatie heeft die de VS en andere landen maar wat graag zouden willen hebben’, zegt Michael Braun, van 2005 tot 2008 hoofd operaties bij de Drug Enforcement Administration, het Amerikaanse anti-drugsagentschap. Onder zijn leiding zette de DEA een operatie op in Bangkok waarbij Bout in de val werd gelokt.

‘Het gaat erom of hij zijn vrouw en kinderen op een goede dag weer eens te zien krijgt, na tien, vijftien of twintig jaar’, zegt Braun die nu voor een particulier beveiligingsbedrijf werkt. ‘Ik zie wel mogelijkheden voor een deal.’

Tot nog toe heeft Bout, die tijdens zijn gevangenschap in Thailand tientallen kilo’s is afgevallen, zich niet geïnteresseerd getoond in meewerken met justitie. In interviews omschrijft hij zichzelf als een eerlijke zakenman die alles transporteerde waarvoor hij betaald kreeg, of het nu ging om hulpvoorraden of gevechtshelikopters. Op zijn website noemt hij zich een ‘geboren zakenman met een passie voor vliegen en een permanente gedrevenheid tot succes’.

Luchtdoelraketten of tangolessen

Bout noemt de Amerikaanse beschuldiging dat hij luchtdoelraketten wilde verkopen aan DEA-agenten die zich voordeden als leden van de linkse Colombiaanse rebellengroep FARC, belachelijk. ‘Ik heb nooit in wapens gehandeld’, zei Bout vrijdag nog in een verklaring. Volgens zijn vrouw Alla was hij naar Zuid-Amerika gereisd om tangolessen te volgen.

Maar als Bout zich bedenkt wanneer hij tegenover zijn aanklagers in New York zit, heeft hij voldoende te vertellen. ‘Hij weet van alles over hoe de Taliban en de militanten in Somalië en Jemen aan hun wapens komen’, zegt Douglas Farah, mede-auteur van een in 2007 verschenen boek over Bout, Merchant of Death (koopman van de dood). ‘Hij weet ook veel over de Russische geheime dienst zoals die onder Poetin gereorganiseerd is.’

Volgens geruchten zouden Rusland en de VS tegen elkaar op bieden om Bout te krijgen, waarbij de Russen de Thai met goedkope olie en de Amerikanen met militair materieel proberen te verleiden.

Beide partijen spreken dat tegen. Volgens Thaise functionarissen moet justitie zich eerst buigen over een tweede uitleveringsverzoek van de VS, wegens het witwassen van geld, voordat Bout op het vliegtuig naar de VS wordt gezet.

De loopbaan van Bout, een voormalige luchtmachtpiloot die Engels, Frans, Portugees en Arabisch spreekt, vormde de basis voor de film Lord of War. Via een netwerk van schimmige bedrijfjes klom hij op in de onderwereld van de internationale wapenhandel nadat er door de ineenstorting van de Sovjet-Unie enorme hoeveelheden wapens vrijkwamen.

Internationale contacten

‘Viktor Bout belichaamt het nieuwe type georganiseerde misdaad: een hoog opgeleid iemand die over internationale contacten beschikt en de steun van de staat heeft’, aldus Louise Schelling van de George Mason Universiteit.

Al halverwege de jaren negentig kregen de westerse inlichtingendiensten lucht van Bouts groeiende luchtvloot. ‘Collega’s die in Afrika werkten merkten dat hij overal opdook waar zij conflicten probeerden op te lossen: Sierra Leone, Congo, Angola. Bout had logistieke mogelijkheden waarover maar weinig landen beschikken’, zegt Lee Wolosky, die onder president Clinton in de nationale veiligheidsraad zat.

De Amerikaanse regering werkte aan plannen om Bout op te pakken en uit te leveren aan België of Zuid-Afrika, maar na de aanslagen van 11 september 2001 kwam daar de klad in. Pas in 2007 kreeg de DEA van de regering-Bush het verzoek Bout voor de rechter te slepen, waarop het agentschap de operatie opzette om hem in de val te lokken.