VS beschermen auteur tegen smaadzaak in buitenland

In het verbitterde politieke klimaat van Washington krijgt wetgeving hoogst zelden de unanieme steun van alle 535 congresleden. Maar een nieuwe wet om schrijvers, journalisten, academici, bloggers en uitgevers in de VS juridisch te beschermen tegen buitenlandse smaadprocessen wordt door alle Democraten en Republikeinen onderschreven.

President Obama zal de Speech Act naar verwachting vandaag ondertekenen. Het is voor het eerst sinds zijn aantreden dat in beide kamers van het Congres algemene overeenstemming wordt bereikt.

De wet is bedoeld om de vrijheid van meningsuiting te beschermen ‘tegen het afschrikwekkende effect van buitenlandse processen’, aldus de senatoren Patrick Leahy (Democraat) en Jeff Sessions (Republikein) in een verklaring. Arresten die de vrije expressie inperken, uit Groot-Brittannië en andere landen, zullen in de VS niet rechtsgeldig zijn.

De Amerikanen keren zich zo met kracht tegen de praktijk die ‘smaadtoerisme’ wordt genoemd. De afgelopen jaren hebben eisers uit diverse landen bij Britse rechtbanken getracht Amerikaanse publicisten het zwijgen op te leggen; in het Britse recht is de meningsuiting minder vergaand beschermd dan in de VS.

Het bekendste voorbeeld was de zaak van de inmiddels overleden sjeik Khalid bin Mahfouz, die de New Yorkse terreuronderzoeker Rachel Ehrenfeld in Londen aanklaagde. Zij had hem in het boek Funding Evil aangewezen als een geldschieter van moslimterrorisme. Bin Mahfouz woonde niet in Londen en het boek was daar niet uitgegeven. Toch eiste hij een rectificatie, excuses en een geldboete. De rechter stemde in.

Ehrenfeld weigerde het arrest te aanvaarden en begon een campagne voor een beschermende wet in de staat New York. Het ‘smaadtoerisme’ vormt een reële bedreiging van een open debat, betoogde zij. Ze lobbyde bij lokale politici, die vaak geen idee hadden van de juridische situatie in Londen.

‘Het zou al een belangrijke zaak zijn als het om literaire kritiek ging’, zei James Woolsey, een voormalige CIA-directeur, in 2007. Maar ‘het gaat ook nog om de financiering van terreur. Dit is een poging boeken vernietigd te krijgen’, aldus Woolsey, die een voorwoord schreef in Ehrenfelds boek.

‘Rachels wet’ kwam er in New York – een zege van belang, aangezien veel grote uitgevers en scribenten er gevestigd zijn. Soortgelijke wetgeving volgde in zes andere staten, waarna het Congres eind juli de rijen sloot met ‘Speech’, een acroniem voor de ‘bescherming van onze gevestigde en blijvende constitutionele erfenis’.

Ehrenfeld zegt te hopen en verwachten dat de Britse wet wordt aangepast om de vrijheid van meningsuiting beter te beschermen. Maar het congreslid Steve Cohen en de senatoren Leahy en Sessions onderstrepen dat hun wet niet tegen een of ander land is gericht. De Speech Act beoogt slechts de robuuste verdediging van Amerikaanse principes: ‘Levendig debat en een uitwisseling van ideeën die ons politieke proces vormgeven’.