Een gat van 1.750 euro per persoon

Het volgende kabinet moet voor 29 miljard euro ombuigen om de overheidsfinanciën in 2015 gezond te houden. Dat is bijna 1.750 euro per Nederlander, aldus het Centraal Planbureau (CPB).

De kredietcrisis en de recessie van 2009 hebben Nederland aanzienlijk teruggezet in economische ontwikkeling, blijkt uit het Centraal Economisch Plan 2010. De economie is 5 procent (bijna 30 miljard euro) kleiner dan verwacht, toen het kabinet-Balkenende IV aantrad, begin 2007.

De klap is vooral terechtgekomen in het bedrijfsleven, dat de winsten fors zag kelderen, en bij de overheid, die de uitgaven op peil hield om de economie te sparen. Was dat niet gebeurd, dan waren er nu 150 duizend werklozen meer geweest. De consument die zijn baan behield, is de dans tot dusver grotendeels ontsprongen: de koopkracht bleef op peil.

Hoewel de economie aantrekt, verdwijnt de opgelopen achterstand niet uit zichzelf, waarschuwt het Planbureau. Vooral dankzij een aantrekkende wereldhandel groeit de economie met 1,5 procent in 2010 met 2 procent in 2011. Dat is volstrekt onvoldoende om het gat te dichten dat de recessie in de begroting heeft geslagen.

Een extra complicatie is dat de vergrijzing in de volgende kabinetsperiode echt toeslaat. De komende vier jaar wordt een half miljoen mensen AOW-gerechtigd. De aanwas van nieuwe arbeidskrachten kan de vergrijzing niet opvangen. De economie loopt daarom tegen de grenzen van de arbeidsmarkt aan: het CPB rekent tot 2015 op een gemiddelde groei van 1,75 procent per jaar – minder dan de jaarlijkse 2 procent die het bureau vier jaar geleden voorspelde voor Balkenende IV.

Het CPB is positief over de afname van het aantal uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid. In de periode 2011-2015 daalt dat naar verwachting met 30 duizend uitkeringsjaren. Maar de instroom in de Wajong, de arbeidsongeschiktheidsregeling voor jongeren, stijgt nog wel fors: tot 240 duizend uitkeringsjaren in 2015, 45 duizend meer dan in 2010. CPB-directeur Teulings noemt dat ‘de enige hinderlijke stoorzender’.

De vergrijzing jaagt vooral de kosten van de zorg op. Nederlanders worden ouder en hoewel ze langer gezond blijven, hebben ze per saldo meer zorg nodig. Over vijf jaar gaat van elke euro die in Nederland wordt verdiend elf cent naar de zorg. Het verleidde het CPB tot een opvallende rekensom: in de berekeningen stijgt het eigen risico in de zorg van 165 naar 775 euro per persoon.

Dat leverde het neutraal geachte CPB het verwijt van politieke spelletjes op. ‘Zo ken ik er nog wel een paar’, zei Ewout Irrgang (SP.) ‘Dan kun je verhoging van de AOW-leeftijd ook technisch noemen.’

‘Dit lijkt mij een brug te ver, een politieke uitspraak’, aldus Ernst Cramer (ChristenUnie). Jolande Sap (GroenLinks) vindt dat het CPB ‘politiek bedrijft’.