Hyves voor energie is het toekomstbeeld

In Groningen begint woensdag een proef met huizen die energie opwekken en afnemen in wisselwerking met zonnepanelen en windmolens.

Op een steenkoude februaridag zit de familie Zuidema zonder kachel. Het echtpaar is met een dikke trui aan bij de open haard gekropen in z’n ruime villa in de Groningse wijk Hoogkerk. Uitgerekend op twee strenge winterdagen zijn de Zuidema’s aan de beurt om een microwarmtekrachtketel te laten installeren. De superzuinige, maar nog peperdure voorziening is onderdeel van een proef waarmee in de Groningse wijk voor het eerst in Europa een zogeheten full scale smart grid wordt getest. Burgemeester Rehwinkel van Groningen zet de proef komende woensdag in gang. Het experiment, dat goeddeels wordt betaald door de EU, gaat bijna drie jaar duren.

Slimme netten

Het toekomstbeeld is dat steeds meer energie in de huishoudens zelf opgewekt zal worden. Slimme netten moeten die duurzame energie moeiteloos kunnen integreren in het grote elektriciteitsnet. Zo veranderen al die duizenden huizen als het ware in kleine centrales die energie maken en energie afnemen. Het is dus zaak te oefenen met vraag en aanbod. ‘We hebben het er graag voor over’, verklaart meneer Zuidema het tijdelijke ongemak in zijn huis. ‘We bewonen met zijn tweeën een groot huis en willen best nieuwe energiebesparende technieken proberen’, zegt mevrouw Zuidema. Hun energieverrichtingen worden, met die van 24 andere huishoudens, nauwlettend gevolgd. Privacy is geen probleem.

De ketel van de Zuidema’s en die van twaalf andere gezinnen produceren uiterst efficiënt elektriciteit door gas te verbranden. De vrijkomende warmte komt in een warmwatervat voor cv en tapwater terecht. ‘Het rendement loopt daardoor op van 98procent van een moderne hr-ketel tot circa 125procent, doordat er behalve warmte ook elektriciteit wordt gemaakt’, zegt projectleider Frits Bliek van KEMA. Een dergelijke warmtekrachtkoppeling (wkk) is op huishoudniveau nog nooit vertoond. ‘Met een beetje meer gasverbruik krijg je er 2.500 kWh aan elektriciteit bij, en genoeg warm water.’ In twaalf andere woningen wordt een warmtepomp getest, die warmte aan de lucht onttrekt. De Groningse huishoudens krijgen bovendien de beschikking over stroom van zonnepanelen. De testgezinnen zijn ook aangesloten op een windmolenpark van twee MW verderop. Drie van de deelnemers rijden in een elektrische auto die kan worden gevoed met de zelf opgewekte stroom. Een grote gasgestookte wkk-installatie kan in geval van nood bijspringen.

Wasmachines

Alle energiebronnen communiceren met elkaar, met het net en met enkele speciaal voor de proef aangeschafte apparaten. ‘We laten bijvoorbeeld slimme wasmachines en afwasmachines meedraaien’, zegt Bliek. Dat wordt even wennen. ‘Je stopt de was erin en toetst de temperatuur in. Vervolgens druk je niet op de startknop, maar je geeft aan wanneer de was uiterlijk klaar moet zijn. De machine gaat vervolgens zelf op zoek naar het goedkoopste moment van wassen, namelijk wanneer het aanbod van stroom het grootst is.’

Alle installaties communiceren via een kleine centrale computer over het internet met elkaar. Software berekent voor elk huishouden en elk wasje het economisch optimum. Zo kan ongebruikte zonnestroom voor het huishouden worden teruggeleverd aan het net of worden opgeslagen in een van de elektrische auto’s.

Behalve de brute rekenkracht van de algoritmen is er ook handelingsvrijheid voor bewoners, aldus KEMA. Soms zal duurzame energie schaars en veel geld waard zijn, zodat het loont de wasbeurt uit te stellen en de stroom te verkopen. Andere keren zal er soms dagenlang wind zijn, waardoor de stroomprijs laag is. De bewoners ontvangen een beloning voor zuinig gedrag en slim handelen. Het bedrag wordt hun direct per internet gemeld.

Hightech tools

KEMA gelooft heilig in het slimme net als voorwaarde voor een overgang naar duurzame energie. ‘Door mensen hightech tools aan te reiken, kan het leuk worden om te participeren met energiebesparing en CO2-reductie’, zegt Pier Nabuurs, voorzitter van de raad van bestuur van KEMA. ‘Fantastisch toch, dat je wasmachine beslist om de was op het meest voordelige tijdstip te doen. Sensoren en software maken het mogelijk dat je energie gebruikt, opslaat, verkoopt of wegschenkt aan je nichtje in Amsterdam. Er zullen gemeenschappen ontstaan die energie delen en uitwisselen, zeg maar: ‘de Hyves voor energie’. Consumenten worden regisseurs van hun energieverbruik. Ik denk dat in 2040 40procent van de energie decentraal is opgewekt.’