Verbazing en trots: een echte file

Zaterdag is het precies 55 jaar geleden dat Nederland zijn eerste echte file beleefde. Een massale uittocht van dagjesmensen op Eerste Pinksterdag veroorzaakte een grote opstopping rond de rotonde bij Oudenrijn, vlakbij Utrecht.

Aangespoord door het zonnige weer trokken Nederlandse families van de Randstad naar de Veluwe. Veel Duitse gezinnen maakten die dag een tochtje naar de bollenvelden. Toen de twee elkaar kruisten op knooppunt Oudenrijn, ontstond een lange file van vijftigduizend auto’s. Behalve verbazing over dit spektakel was er ook een gevoel van trots. De file was een bevestiging dat Nederland een modern land was geworden.

Volgens mobiliteitshistoricus Vincent van der Vinne was de file in 1955 ook een keerpunt. ‘Die lange rij auto’s liet voor het eerst de harde waarheid zien: zelfs met de nieuwe infrastructuur konden de problemen in het verkeer niet verholpen worden.’

Vanaf 1927 was er al veel geïnvesteerd in het verbeteren van wegen en het bouwen van bruggen. Eerder in de jaren twintig was gebleken dat de infrastructuur tekort schoot. ‘Bij de pont over de Waal bij Nijmegen was het toen gebruikelijk om anderhalf uur te wachten’, aldus Van der Vinne.

In 1955 telde Nederland ongeveer 268 duizend personenauto’s, ofwel 1 auto per 40,3 inwoners. Vandaag de dag is dat 1 auto per 2,1 Nederlanders. Een auto was in die tijd nog voorbehouden aan de elite en de zakelijke markt. ‘Het massale autobezit kwam pas eind jaren zestig op. Hoewel auto’s voor het overgrote deel voor zaken werden gebruikt, was het gebruikelijk om in het weekend met het hele gezin erop uit te trekken. Dat zorgde voor drukte op de weg.’

De eerste echte file in 1955 trok veel bekijks. Mensen uit de omliggende dorpen pakten de fiets om de lange rij stilstaande auto’s te gaan bewonderen. ‘Auto’s kijken was in die tijd gemeengoed’, vertelt Van der Vinne. Je mocht toen nog op de vluchtstrook parkeren. Dan werd er een stoel bijgepakt en ging men auto’s kijken, het zogenoemde bermtoerisme.’

Toch werd ook al eerder melding gemaakt van files in de Nederlandse kranten. Zo wordt een file van zeven kilometer beschreven in 1925 bij Borculo in de Achterhoek. Deze opstopping ontstond door ramptoerisme dat op gang kwam na een zware windhoos. In de wijde omtrek was er toen geen auto meer te huur.

De digitale tv-zender Geschiedenis 24 besteedt vanaf vandaag een hele week aan files en auto's.