Klaar met leven, maar de dood is nog ver

Ouderen met een doodswens maar zonder medisch erkende ziekte krijgen geen hulp.

Een tijd geleden hoorde directeur Petra de Jong van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) over een oudere man die klaar was met zijn leven. ‘Hij zat in een verzorgingstehuis en hij was lichamelijk gezond. Maar hij vond dat zijn leven voltooid was. Hij wilde gewoon niet meer.’

De man ging naar zijn huisarts, maar die weigerde. ‘De huisarts zei: als ik je help, dan is het moord’, vertelt De Jong. ‘Daarom stuurde hij hem door naar de psychiater. Maar die zei: er is een reële kans dat deze man de hand aan zichzelf slaat. Vervolgens heeft hij hem een inbewaringstelling gegeven. Deze man zit nu op een gesloten afdeling van een instelling. En daar zit hij nog steeds.’

Oudere mensen die vinden dat hun leven ‘voltooid’ is, vormen een vergeten groep, stelt De Jong. De NVVE start daarom volgende week een twee jaar durende campagne om het debat aan te zwengelen over euthanasie en mensen met een ‘voltooid leven’.

In principe is er niemand die hen kan helpen: ze komen niet in aanmerking voor euthanasie. ‘Daardoor kiezen mensen vaak gruwelijke methoden om hun leven te beëindigen’, zegt De Jong. Uit nieuw onderzoek blijkt dat 56 procent van de bevolking voor een wet is die regelt wanneer een arts mag helpen bij zelfdoding.

Hoe groot de groep is, moet nog worden onderzocht. ‘Maar we weten dat van alle mensen boven de 65 jaar (2,5 miljoen, red.) er 70 duizend tot 200 duizend een continue doodswens hebben. Jaarlijks worden 400 van de 1.500 zelfdodingen gepleegd door 60-plussers.’ Dit kan nog meer zijn: volgens de NVVE belanden veel zelfmoorden niet in de statistieken.

Dat hulp zo moeilijk ligt, komt door een uitspraak uit 2002. Huisarts Sutorius, die oud-senator Brongersma had geholpen met sterven omdat hij levensmoe was, werd door de Hoge Raad strafbaar gesteld: een arts mag geen hulp bij zelfdoding geven als er geen sprake is van ‘medisch geclassificeerde lichamelijke of psychische ziekten’. Sutorius kreeg uiteindelijk geen straf omdat hij zeer zorgvuldig had gehandeld.

Als je er oog voor hebt, zie je de gevallen steeds vaker opduiken, zegt De Jong. ‘Ik zie wel eens berichten over brand in verzorgingshuizen. Als je die onderzoekt, blijkt soms dat mensen zichzelf in brand hebben gestoken.’

‘En vorig jaar oktober is er een bejaard echtpaar met hun auto in de Maas gereden. Ze waren 71 en 76 jaar oud, en gezond. Iedereen dacht: oh, die mensen konden natuurlijk niet goed meer rijden. Maar de politie heeft later een afscheidsbrief bij die mensen thuis gevonden. Het was zelfdoding.’