de site van

Groei economie verliest kracht

Van onze verslaggever Pieter Klok − 13/02/10, 06:00

De effecten van de crisis lijken al bijna weggepoetst. Maar schijnt bedriegt. Op welke punten dreigt het mis te gaan?

Michiel Vergeer, hoofdeconoom van het Centraal Bureau voor de Statistiek, probeerde de moed erin te houden door te spreken van ‘een bescheiden groei’. De Nederlandse economie werd in het vierde kwartaal 0,3 procent groter. Als dat tempo aanhoudt, dan groeit de economie in 2010 met ruim 1,2 procent en dat is niet eens zoveel minder dan de 1,5 procent groei die het Centraal Planbureau (CPB) heeft voorspeld.

Vergeer heeft bovendien de gewoonte om de economie te vergelijken met een jaar geleden, en dan ziet het beeld er op veel terreinen best rooskleurig uit. De export lag in december iets hoger dan een jaar eerder. De effecten van de crisis, die Nederland begin 2009 raakte, lijken dus al bijna weggepoetst.

Een analyse van de ontwikkelingen van het afgelopen kwartaal stemt echter minder optimistisch.

Exportgroei verzwakt

De groei van de economie leunt zwaar op de export naar China en andere Aziatische landen. Deze trok in het derde kwartaal ineens hard aan. Hierdoor werd de economie in een kwartaal 1,2 procentpunt vooruit geduwd. In het vierde kwartaal was dit effect gekrompen tot 0,4 procent. ‘De groei van de wereldhandel is minder uitbundig dan in het derde kwartaal’, zegt Hans Stegeman, econoom van de Rabobank, die deze rekensom heeft gemaakt. ‘Dat komt overigens wel vaker voor bij een omslag in de economie: het eerste stukje gaat hard maar daarna vlakt het af.’

Dat heeft alles te maken met het voorraadeffect. In het diepst van de crisis bouwde iedereen zijn voorraden razendsnel af. Nieuwe bestellingen werden geannuleerd. Toen de economie niet zo hard onderuit ging als gevreesd, werden de voorraden vanaf het tweede kwartaal weer aangevuld, waardoor er wereldwijd tijdelijk een extra vraag naar producten ontstond. De vrees is dat dat effect nu is uitgewerkt.

Meer voorraad

Nederland heeft zelf ook last van een voorraadeffect. In het derde kwartaal werden de voorraden snel afgebouwd. De economie groeide dus minder snel dan had gekund. Dit effect op de economische groei wordt door Stegeman geraamd op 0,2 procentpunt negatief. In het vierde kwartaal werden voorraden juist minder snel afgebouwd. Stegeman raamt het effect hiervan op 0,7 procentpunt positief. Ingewikkelde berekeningen, maar de conclusie stemt niet vrolijk: zonder het voorraadeffect was de economie 0,4 procent gekrompen.

Bedrijven investeren niet

De investeringen van bedrijven zijn over het afgelopen jaar dramatisch gedaald: met 14,3 procent, en er is geen enkel teken dat die trend wordt gekeerd. De situatie in de bouw verslechtert nog steeds. Zelfs in de grond- , weg- en waterbouw, een sector die zich tot nu goed staande hield, moest een min worden genoteerd. ‘Het bedrijfsleven laat het helemaal afweten’, zei Vergeer. ‘Dat is ook niet verwonderlijk, want de bezettingsgraad van installaties en vrachtwagens is nog steeds laag.’

Consument blijft zuinig

De consumptie bleef ongeveer gelijk ten opzichte van een kwartaal eerder en ook dat is een tegenvaller. ‘We hadden meer verwacht van de Sinterklaas- en kerstinkopen’, zegt Stegeman, Nederlanders zijn het vierde kwartaal wel aan het ontsparen geslagen. ‘De hoop was dat dat spaargeld zou worden gebruikt om extra te consumeren’, zegt Stegeman, ‘Maar dat is niet gebeurd.’ De Nederlandse consument zal met de export het herstel moeten dragen. Als er geen vraag is, zullen bedrijven geen investeringen doen en blijft de economische activiteit op een laag pitje.

Steun overheid

Het was de bedoeling dat de economie door de stevige steunmaatregelen van de overheid in de tweede helft van 2009 weer flink zou gaan groeien. Daarna zouden consumenten en bedrijven het stokje kunnen overnemen. Dat is nog niet gebeurd. Voor 2010 hoeven we volgens Stegeman niet al te veel van de staat te verwachten. ‘De overheidsbestedingen groeien sowieso niet meer. Integendeel, een aantal stimuleringsplannen lopen af en sommige landen gaan echt bezuinigen. Dat is zorgwekkend.’