Kamer ergert zich aan kritiek Ombudsman

De Ombudsman moet terug in zijn hok, vindt de Tweede Kamer. Van een instituut dat burgers bijstaat in hun strijd tegen de overheid, is hij aanklager geworden.

Tsss, zeggen parlementariërs woensdagochtend in een twee uur durend gesprek met Nationaal Ombudsman Alex Brenninkmeijer. Gepikeerd zijn ze. Not amused over de centrale boodschap – de overheid draagt bij aan de verruwing van de samenleving – van Brenninkmeijers jongste en gepeperde jaarverslag.

Alsof de burgers zulke lieverdjes zijn, verbazen CDA, PvdA, ChristenUnie en VVD zich eensgezind. Nee, Brenninkmeijer legt ‘te eenzijdig de schuld bij de overheid’ (PvdA-Kamerlid Pierre Heijnen), miskent dat ‘overheidsdienaren voortdurend onheus behandeld worden door burgers’ (VVD’ster Brigitte van der Burg) en is ‘contraproductief bezig’ (Jan Schinkelshoek, CDA). ‘Terwijl we juist zien’, zegt Heijnen, ‘dat burgers op hoge toon hun gelijk eisen, hier en nu.’

Ed Anker (ChristenUnie) verklapt dat bij hem ‘jonge, opstandige gevoelens’ opborrelden toen hij Brenninkmeijers aanklacht las, te interpreteren als een schoffering van al die politieagenten en sociale dienstmedewerkers die juist hun stinkende best doen. Wat denkt de Ombudsman van de ‘brave burgers’ die ambulancepersoneel mishandelen en rottigheid uithalen met Oudjaar, vraagt de Kamer.

Eerder repte de premier al bozig van ‘een zwart-wit verhaal’, waarop Brenninkmeijer riposteerde: ‘te defensief’. Een dergelijk gehakketak is uniek in het 25-jarig bestaan van het instituut Ombudsman.

VVD’ster Van der Burg heeft zich verbaasd over uitspraken die uit het verkiezingsprogramma van de SP lijken te komen: veel ellende komt ‘door de marktwerking’.

De onvrede is terug te voeren op de vraag: hoe ver kan en mag een Ombudsman gaan? Is hij er om een meningsverschil op te lossen tussen pakweg een uitkeringsgerechte en het UWV? Of is hij een alternatieve Tweede Kamer?

Dat laatste is uiteraard niet de bedoeling, reageert Brenninkmeijer monter. ‘Ik wil een onderwerp agenderen en de discussie verdiepen. Welnu, dat is gebeurd’, licht hij zijn taakopvatting toe.

Eenzijdig? Hij vindt van niet. ‘De overheid moet weten dat zijn ankerpunt de burger is – te allen tijde.’ Hij heeft genoeg voorbeelden om te kunnen stellen dat er een structureel probleem is. Belastingdeurwaarders die het huis ontruimen van een man die in het ziekenhuis ligt. De Rijksdienst voor het Wegverkeer die mensen laat vervolgen voor het rijden in auto’s zonder apk, zonder te controleren of de gegevens kloppen.

Prestatiecontracten die de werkdruk opvoeren, zijn daarvan de schuld, zegt Brenninkmeijer. Net zoals veel ellende in de thuiszorg terug te voeren is op de marktwerking. ‘Dat is geen politieke uitspraak. Dat berust op onderzoek.’

De falende overheid zet de rechtsstaat onder druk. Brenninkmeijer zwaait met een recent boekwerk over de rechtsstaat dat in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken werd gemaakt en citeert: ‘De overheid moet het goede voorbeeld geven.’