‘Bijstandsheld’ Bennie wint schoffelzaak

Dit is het verhaal van Bennie Beck (44). In de ogen van vele werklozen is hij een ware bijstandsheld die de strijd aanbond tegen ‘dwangarbeid’....

Het is woensdagochtend iets voor twaalven, als Beck zijn vuist triomfantelijk in de lucht steekt. Hij staat in een rechtszaal van de Arnhemse rechtbank. Binnensmonds roept hij ‘yes’. Terwijl hij de zaal uitloopt, fluistert hij tegen zijn vriendin: ‘Ik wist niet dat dit me zoveel zou doen.’ Hij heeft glazige ogen en is er even stil van.

Beck heeft zojuist deels gelijk gekregen in het proefproces dat hij met behulp van vakbond Abva-Kabo FNV had aangespannen tegen de gemeente Arnhem. Enkele andere bijstandsgerechtigden gingen hem voor, maar hij is de eerste die een Workfirst-zaak wint.

Eén dag geschoffeld
Het begon allemaal vorig voorjaar. Na twintig jaar in de horeca te hebben gewerkt, had hij in 2006 de overstap gemaakt naar de uitvaartbranche. ‘Maar toen werd mijn vriendin ziek. Longkanker.’ Na haar overlijden lukte het hem niet meer dit werk te doen. ‘Ik wilde een andere baan. Tot die tijd had ik een uitkering nodig.’

Van de gemeente kreeg hij te horen dat hij zich moest melden bij het Arbeidstrainingscentrum voor een Workfirst-traject. ‘Ik kreeg een contractje onder mijn neus en ze zeiden: je kunt overmorgen beginnen. Lijm inpakken of schoffelen?’

‘Hoe bedoel je?’, reageerde ik.

‘Lijm of schoffelen; je moet aan de slag’, was hun antwoord.

‘Hoe draagt dit werk bij aan mijn terugkeer op de arbeidsmarkt’, vroeg ik vervolgens.

‘Om je werknemersvaardigheden te testen’, reageerden ze.

‘Ik heb al meer dan twintig jaar gewerkt, was mijn reactie.’

Uiteindelijk tekende hij het contract, onder protest. Anders zou hij geen uitkering krijgen. Het schoffelen was geen succes, hij hield het welgeteld één dag vol. ‘Ik had zo’n traject niet nodig. Ik wilde een baan, maar de gemeente vond dat ik eerst een traject moest volgen.’

Dwangarbeid
Uit frustratie begon hij een rechtszaak; hij beschuldigde de gemeente van dwangarbeid. Bovendien beklaagde hij zich erover dat het Workfirst-traject een standaardpakket was.

Woensdag kreeg hij deels gelijk. De beschuldiging van dwangarbeid vond de rechter te ver gaan, er is geen sprake van zware dwang. Maar op het punt van maatwerk voor werklozen scoorde Beck.

Wat de gevolgen zijn? De gemeente Arnhem studeert er nog op. Maar Beck weet het al: ‘Gemeenten mogen alleen zinvolle trajecten bieden, waarvan ze kunnen bewijzen dat het naar werk leidt.’

Klaar is de schoffelweigeraar nog niet. Beck gaat in hoger beroep op het punt van de dwangarbeid, desnoods tot het Europees Hof. Uit principe, want hij heeft alweer een baan. ‘Ik ben een schorpioen, hè. Ik kan me kwaad maken over onrecht.’

Wat is Workfirst?
Doel van Workfirst is om de vaardigheden van werklozen in kaart te brengen door middel van werktrajecten. Wie niet meedoet, krijgt geen uitkering of wordt gekort. De invulling verschilt per gemeente; van het inpakken van tubes lijm tot een leer-werktraject. Volgens arbeidsrechtspecialist Evert Verhulp betekent de uitspraak niet het einde van de Workfirst. ‘Maar het automatisme waarmee sommige gemeenten grote groepen werklozen op een traject zetten, is voorbij.’ Veel gemeenten hebben hun werkwijze al gewijzigd in maatwerk, voegt Workfirst-specialist Julie Castonguay, toe. ‘Het blijkt bovendien dat zij hierdoor beter presteren.’