‘Na 11 september faalde het Westen’

Bush heeft na 11/9 veel fouten gemaakt. ‘Het extremisme is alleen maar toegenomen.’..

‘Geen enkele andere regio, ook niet Irak, vormt zo’n bedreiging voor de veiligheid in de wereld als Afghanistan en Pakistan. Irak zal uiteindelijk een probleem zijn voor het Midden-Oosten, niet voor de hele wereld.’ De Pakistaanse journalist en Taliban-kenner Ahmed Rashid, deze week in Nederland, voorziet verspreiding van het terrorisme als het Westen zich niet meer inspant om te voorkomen dat Pakistan en Afghanistan ten prooi vallen aan desintegratie en radicalisering.

In zijn jongste boek Descent into chaos beschrijft Rashid hoe na de aanslagen van 11 september 2001 het geweld en extremisme alleen maar zijn toegenomen. Hoe de Amerikanen er niet in slaagden Al Qaida uit te schakelen en hoe de Taliban zich herstelden.

Rashid verwijt de regering-Bush dat zij zich na de overwinning op de Taliban niets gelegen liet liggen aan de wederopbouw van Afghanistan, en haar aandacht en strijdmacht verplaatste naar Irak. Het Westen heeft volgens hem een kans laten lopen het moslimextremisme in deze regio te smoren.

Rashid oordeelt ook scherp over de Pakistaanse ex-president Musharraf, die zich opwierp als bondgenoot van Washington, maar de steun van de Pakistaanse inlichtingendienst aan de Taliban ongemoeid liet. Evenmin lovende woorden voor ‘zijn vriend’ Karzai, de Afghaanse president die heeft nagelaten een effectief landsbestuur op poten te zetten en corruptie en drugshandel uit te bannen.

Wat moet Obama doen om de fouten te vermijden die volgens u in de jaren van Bush zijn gemaakt?

‘Er is een alomvattende strategie nodig om Afghanistan, Pakistan en Centraal-Azië te helpen bij hun ontwikkeling. Om een einde te maken aan de armoede en werkloosheid, die al die jihadi’s voortbrengen. In Afghanistan moeten meer buitenlandse militairen komen, maar er is ook een surge nodig als het gaat om politiek en wederopbouw. Het Westen moet de ontwikkeling van het land anders aanpakken; er is veel verspilling en corruptie geweest. De Afghaanse regering moet worden gedwongen verantwoording af te leggen.’

Hoe realistisch zijn deze doelen bij de huidige economische crisis?

‘Geld is een probleem, maar er is geen andere manier waarop in deze regio vrede kan worden gebracht. Voor de duidelijkheid: als we het over ontwikkeling hebben, praten we over rudimentaire zaken als wegen, elektriciteit, water en niet over internetverbindingen. De tragiek is dat zelfs dat minimale programma de afgelopen zeven jaar niet is gelukt, ook al smeet Bush met geld.’

Vertrouwt u erop dat Obama de zaken zo ambitieus zal aanpakken als u voorstelt?

‘Obama heeft goede ideeën, maar hij zal op verzet stuiten van krachten in Washington: de wapenindustrie, de olie-industrie, de Israëlische lobby.’

Obama heeft gezegd dat hij overweegt contact te leggen met de Taliban. Heeft dat zin?

‘Belangrijker is dat generaal Petraeus hetzelfde heeft gezegd. De Amerikaanse strijdkrachten begrijpen dat zij deze oorlog niet kunnen winnen door meer Afghanen te doden. Er moet geprobeerd worden de Taliban te verdelen in gematigden en extremisten.

‘Dat doe je door iets aan te bieden: veilige doorgang, hulp bij wederopbouw, degenen die willen deelnemen aan het politieke proces zouden daarvoor de kans moeten krijgen. In het zuiden en oosten van Afghanistan kan hun misschien politieke macht worden gegeven.’

‘U spreekt over de Taliban als over rationele mensen; zijn ze dat wel?

‘Tot op zekere hoogte. Ze weten waarom ze vechten en ze weten waartegen ze vechten. Maar ze weten niet waar ze voor vechten. De een vecht omdat zijn moeder is vermoord, de andere omdat hij gelooft in de wereldwijde jihad.’

Obama zei bereid te zijn de Taliban en Al Qaida na te jagen tot over de Pakistaanse grens. Zal dat helpen?

Bush liet een paar maanden geleden troepen doordringen tot op Pakistaans grondgebied; ik denk niet dat de Amerikanen dat herhalen. Er was in Pakistan veel verontwaardiging over de burgerslachtoffers die daarbij vielen.’

Moet Obama doorgaan met de raketaanvallen vanuit de lucht?

‘Zolang de Pakistanen niet achter die lui aangaan, denk ik dat de Amerikanen geen keus hebben. De Pakistaanse strijdkrachten willen geen troepen weghalen van de grens met India en opereren slechts in één stammengebied: Bajur. De meeste Amerikaanse aanvallen worden uitgevoerd in Waziristan. Pas als het Pakistaanse leger Waziristan zou binnentrekken, moeten de Amerikanen stoppen.’

Zal de nieuwe Pakistaanse president doortastender zijn dan Musharraf?

‘Ik denk dat president Zardari tegen de Pakistaanse Taliban wil optreden. Maar de strijdkrachten, waar de ware macht ligt, accepteren dit niet. Hier kan Obama een rol spelen; hij moet de zijde van de burgerregering kiezen. Als er enige tijd internationale steun is gegeven aan de burgerregering, kan langzamerhand met de strijdkrachten worden gesproken.’

Dat is wat Bush heeft gedaan.

‘Bush bleef te lang aan Musharraf vasthouden, ook toen die al door iedereen werd gehaat.’

Welke verantwoordelijkheid hebben islamitische geestelijken die zich nooit openlijk hebben uitgesproken tegen terrorisme?

‘Geestelijke leiders zijn verbonden met de staat, ze spreken zich pas uit als die hen aanspoort. Na 11/9 heeft de staat in landen als Egypte, Saoedi-Arabië, Jordanië en Pakistan niet begrepen wat er op het spel stond. Al die politieke leiders, die werden gesteund door de Amerikanen, hielden zich op de vlakte.

‘Neem Musharraf: hij wilde geld van de Amerikanen en zei dat hij de madrassa’s in de gaten zou houden, maar hij deed niets. Er zijn nu drie keer zoveel madrassa’s in de noordelijke stamgebieden als in 2001. Pakistan brengt honderden gehersenspoelde tieners voort die bereid zijn zelfmoord te plegen. In 2001 was er in Pakistan geen zelfmoordenaar te vinden.’