Nobelprijs voor ontdekkers lichtgevend eiwit

De Nobelprijs voor Chemie gaat dit jaar naar drie Amerikanen voor hun ontdekking van lichtgevende eiwitten uit kwallen.

Osamu Shimomura, Martin Chalfie en Roger Y. Tsien krijgen elk eenderde van de prijs. Zij werkten sinds de jaren zestig in verschillende periodes aan het toen net ontdekte groene fluorescente eiwit GFP. Dat wordt tegenwoordig op grote schaal gebruikt als signaalstof in de biowetenschappen.

Door GFP te koppelen aan bijvoorbeeld genetische aanpassingen is snel na te gaan of die aanpassing in volgende generaties van een organisme aanwezig zijn. Fluorescente eiwitten zijn een cruciaal gereedschap geworden voor de biowetenschappen, aldus het Nobelprijscomité in een toelichting.

Osamu Shimomura (80) isoleerde in 1962 GFP uit de kwal Aequorea victoria, die in de stromingen aan de noordwestkust van Noord-Amerika voorkomt. Hij ontdekte dat het eiwit onder ultraviolet licht helder groen oplicht.

Chalfie (61) ontwikkelde sindsdien de technieken om GFP als marker in te zetten in het genetische onderzoek. Tsien (56) ontrafelde in 1995 het mechanisme van de fluorescentie in het GFP-molecuul. Dat maakte ook de synthese van talloze verwante stoffen mogelijk.

Tsien werd dit jaar meermalen genoemd als favoriet voor de Nobelprijs voor scheikunde.

Aan de Nobelprijs is een bedrag van 10 miljoen Zweedse Kronen verbonden (ruim 1 miljoen euro), plus een medaille en een oorkonde. De prijs wordt op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel, uitgereikt door de Zweedse koning.