Valse hoop in een dure fles

Haelan 951 heet het bruinige drankje gebaseerd op soja. Het soja-extract stimuleert 'celvernieuwing van binnenuit', waardoor het verouderingsprocessen remt: de huid wordt mooier, haren en nagels groeien beter....

Maar, aldus de Nederlandse distributeur Haelan BV, het drankje heeft ook een 'anti-carcinogene' (bij)werking, bij kankerpatiënten. Hun wordt aangeraden één fles per dag te drinken ('op basis van wereldwijde ervaringen'), twee maanden achtereen.

Soja heeft een grote reputatie. Aziatische vrouwen hebben een gladdere huid en lopen minder risico op kanker dan westerse vrouwen, omdat ze meer soja-producten eten, is een breed gedragen redenering.

In sojabonen zitten iso-flavonen, Die plantenhormonen vertonen chemisch gezien gelijkenis met lichaamseigen oestrogenen. De meest actieve zijn genisteïne en daidzeïne. Haelan heeft een vergistingstechniek ontwikkeld om relatief veel van die iso-flavonen uit sojabonen te halen. Daarnaast bevat het soja-extract veel 13-MTD, een eiwit dat enigszins de groei zou remmen van kankercellen. In de medische databank MedLine zijn daarover enkele publicaties te vinden gebaseerd op muizenonderzoek; mensenonderzoek is niet gedaan.

In de MedLine zijn eveneens honderden artikelen te vinden over celremming en celgroei van bepaalde iso-flavonen, ook over kankercellen. Maar dat betreft cellen in een reageerbuis. Patiënten-onderzoek is er niet. Evenmin zijn epidemiologische studies gedaan waaruit de geclaimde preventieve werking van het Haelan-extract zou blijken.

Wat in een reageerbuis werkt, doet dat (nog) niet in de mens. Bovendien, zo'n extract is een ingewikkeld mengsel van tientallen, zo niet honderden verschillende (hormoonachtige) stoffen. De ene stof (of combinatie van stoffen) werkt kankerremmend, in een andere concentratie en/of combinatie kan zo'n extract kankerbevorderend zijn, bij een ander kankertype.

Onderzoeksresultaten over soja en kanker zijn daarom vaak tegenstrijdig, stelden Engelse voedsel-autoriteiten kortgeleden. Ze dringen aan op terughoudendheid.

Het Amerikaanse sojabedrijf Solae is daar inmiddels ook van doordrongen. Het bedrijf zou op zijn producten een gezondheidsclaim willen zetten waarin een relatie wordt gelegd tussen soja en kanker. In 2004 heeft het een verzoek ingediend bij de Amerikaanse gezondheidsautoriteiten FDA, voorzien van een dik wetenschappelijk dossier. Solae heeft dat verzoek begin oktober ingetrokken na beschuldigingen dat negatieve onderzoeksresultaten achterwege zouden zijn gelaten.

Geen wonder dat kankerspecialisten en instanties als het Koningin Wilhelmina Fonds (KWF) en de Inspectie voor de Gezondheidszorg zich boos maken over de veel-te-kort-door-de-bocht benadering van Haelan, dat soja zou helpen bij en tegen kanker. Volgens velen riekt dat naar misleiding, kwakzalverij en het geven van valse hoop. Haelan dekt zich in: 'Hoewel wij van de goede werking overtuigd zijn, kan niemand claimen door inname van Haelan 951 ziekten te genezen of te voorkomen'.

De Nederlandse vestiging van het Amerikaanse Haelan is opgericht door Connie Breukhoven, ondernemer in verjongingsproducten. Het bedrijf schuift de Amerikaan dr. Walter Wainright naar voren als zijn belangrijkste kankeronderzoeker. In de medische databank MedLine is geen artikel van hem terug te vinden.