Veiligheid voor alles: niet gezocht, toch gevonden

De methode waarmee de VS potentiële terroristen uit het luchtruim weren, is omstreden. De privacy van burgers wordt geschaad, zeggen burgerrechtenorganisaties....

Sinds de aanslagen van 11 september 2001 hanteert de Amerikaanse overheid een omstreden middel in de oorlog tegen terreur: no fly-lijsten. Deze overzichten van reizigers die niet welkom zijn op vluchten binnen, naar of over de VS zijn 'dé manier om personen te traceren die een potentieel gevaar vormen', zegt Yolanda Clark van de Transportation and Security Administration (TSA). Deze dienst is verantwoordelijk voor de veiligheid in de burgerluchtvaart.

De namen van twee Saudische passagiers die van Amsterdam naar Mexico-stad wilden, stonden op de terror watch list. Dat was de reden om een KLM-Boeing op weg naar Mexico afgelopen vrijdag terug naar Amsterdam te sturen.

Maar eenmaal gearriveerd op Schiphol werd het verdachte tweetal niet opgepakt. Een woordvoerder van de Koninklijke Marechaussee op Schiphol meldt dat de mannen, net als alle passagiers, gecontroleerd zijn, maar nergens voor gezocht werden. Er bestond geen Amerikaans verzoek ze aan te houden.

Heeft zo'n lijst zin als personen die volgens Washington mogelijk gevaarlijk zijn, door bevriende landen met rust worden gelaten? Clark wil niet speculeren of de Saudiërs onterecht op de lijst stonden, of dat in Nederland een fout is gemaakt.

'Vergissingen aan onze kant zijn zeldzaam. De lijst wordt voortdurend aangepast op basis van actuele informatie van FBI, CIA en andere diensten.'

De TSA geeft geen cijfers, maar volgens veiligheidsexperts staan er tienduizenden namen op de diverse watch lists. Die zijn onderdeel van een ambitieus plan, S ecure Flight, waarmee Washington de luchtvaart veiliger hoopt te maken. De TSA vergelijkt passagiersgegevens van de luchtvaartmaatschappijen met de eigen lijsten, waarop potentiële boosdoeners komen bovendrijven, is het idee.

De TSA schat dat in 2005 meer dan een miljard mensen het vliegtuig in of naar de VS zullen nemen. Ook als de TSA erin slaagt dit jaar 1,8 miljoen passagiers per dag grondig te controleren, zoals is beloofd, wordt lang niet iedereen gech e ck t .

Het onderzoeksbureau van het Congres kwam vorige maand met een tussentijdse beoordeling van Secure Flight. Van de tien criteria, zoals juistheid van de gegevens en helder toezicht, werden er negen niet gehaald.

Er is meer kritiek: reizigers vrezen voor hun privacy, maar volgens Clark van de TSA ten onrechte. 'We respecteren vanzelfsprekend de privacy-wetten.'

Ook duiken berichten op over ten onrechte aangehouden reizigers. Vorig jaar werd Michael Mc-Mahon opgepakt in Washington. Hij zou banden hebben met de IRA. De volgende dag erkende de TSA dat de man een ambtenaar was bij het nationale gezondheidsinstituut.

Ook senator Edward Kennedy bleek vorig jaar op een lijst voor te komen, evenals Yusuf Islam (voorheen bekend als de zanger Cat Stevens), die niet welkom was in de VS omdat hij op de verdachtenlijst stond .

Volgens burgerrechtenorganisatie ACLU staan te vaak onschuldigen op de lijst, vooral mensen van Arabische afkomst. Er zijn zeker tweeduizend klachten bij de TSA binnengekomen, en vorig jaar spande de ACLU namens zeven gedupeerden een rechtszaak aan.

ACLU-advocaat Reginald Shuford stelde dat de lijsten 'de grondrechten schenden van onschuldige Amerikanen, die geen manier hebben om zichzelf van de lijsten halen'.

Maar Clark zegt dat er wel degelijk een procedure is om van de lijst te komen. Als blijkt dat de Saudiërs op de KLM-vlucht ten onrechte voorkomen in het Amerikaanse waarschuwingssysteem, kunnen ze zich eventueel van de no fly-lijst laten halen.

Dat zou de Amerikanen, de KLM en de marechaussee een hoop gedoe schelen.