Nobelprijs geneeskunde voor drie celbiologen

De Nobelprijs voor geneeskunde 2009 gaat dit jaar naar drie Amerikaanse celbiologen.

Elizabeth Blackburn, Carol Greider en Jack Szostak ontvangen de prijs omdat zij pionierswerk hebben verricht op het gebied van telomeren, de uiteinden van chromosomen die een belangrijke rol blijken te spelen bij het voorkomen van kanker. Dat heeft het Karolinksa Instituut in Zweden maandagochtend bekendgemaakt.

Volgens het Nobelprijscomité hebben de drie een groot biologisch vraagstuk opgelost door aan te tonen hoe chromosomen zich bij de celdeling vermenigvuldigen en hoe ze worden beschermd tegen verval. ‘Hun ontdekkingen zijn van groot belang voor de kennis over de werking van cellen en het het ontstaan van ziektes en hebben de ontwikkeling van nieuwe therapieën gestimuleerd’, aldus het comité.

Rafelen

Telomeren worden wel vergeleken met de uiteinden van veters, die na veelvuldig gebruik gaan rafelen. Na iedere celdeling worden ze een stukje korter: daardoor zijn ze verantwoordelijk voor de verouderingsprocessen van cellen. Het enzym telomerase kan die chromosoomeinden herstellen, waardoor de cel jong blijft.

Verwoestende keerzijde

Het wordt gezien als de bron van eeuwige jeugd maar heeft ook een verwoestende keerzijde: ze spelen een essentiële rol bij ongecontroleerde celgroei. De meeste kankercellen hebben verlengde telomeren en bevatten relatief veel telomerase. Reductie van de hoeveelheid telomerase blijkt kankercellen te laten sterven.

Blackburn is verbonden aan de universiteit van Californië, Greider aan de Johns Hopkins School of Medicine in Baltimore en Szostak aan de Massachusetts General Hospital in Boston. Zij moeten de prijs van bijna een miljoen euro met zijn drieën delen.