Een aanhanger van de Tea Party-beweging demonstreert voor het Capitool in Washington.
Een aanhanger van de Tea Party-beweging demonstreert voor het Capitool in Washington. © EPA

Hoe de relatief kleine Tea Party een shutdown afdwong

Dat niet-essentiële overheidsdepartementen bij gebrek aan financiering op slot gaan en ongeveer een miljoen ambtenaren gedwongen thuis zitten, is de schuld van de Tea Party. Dat beweert althans de Amerikaanse president Obama, die zwaar teleurgesteld is vanwege de government shutdown. Hoe ver reikt de macht van deze relatief kleine groep hardliners?

Op 5 september verscheen er op de Amerikaanse televisie een tv-spotje met de boodschap dat Mitch McConnell, de Republikeinse minderheidsleider van de Amerikaanse Senaat, 'weigert het voortouw te nemen in het ongedaan maken van Obamacare', de zorgwet van Obama die iedere Amerikaan dwingt om een zorgverzekering af te sluiten. 'We hebben nu echt leiderschap nodig!', aldus de stem in het spotje.

Vorige week was het de beurt aan John Cornyn, een Republikeinse senator uit Texas. In een tv-commercial wordt hij beschuldigd van 'ultiem verraad'. Want: ook hij doet niets aan die bespottelijke zorgwet van Obama.

Achter de reclamespotjes, die ook op de radio te horen waren, zitten twee invloedrijke lobbygroepen: Heritage Foundation en Senate Conservatives Fund. Beide actiecomités staan onder de leiding van dezelfde man: Jim DeMint. De voormalige senator zet zich tegenwoordig in voor de Tea Party, de Amerikaanse protestbeweging die in 2009 zijn intrede deed met een oproep om theezakjes naar congresleden te sturen uit protest tegen 'uit de klauwen gelopen' overheidsuitgaven.

De Tea Party schaart zich - bij gebrek aan keus - achter de Republikeinen, die ideologisch dichter bij hen staan dan de Democraten. De reclamespotjes zijn vanuit die wetenschap op het eerste gezicht op z'n minst opmerkelijk: dezelfde man die prominente Republikeinse partijleden financieel ondersteunt, valt kandidaten uit dezelfde gelederen keihard aan in reclamespotjes. Hij is bovendien bereid om hiervoor diep in de buidel te tasten: alleen al het spotje tegen McConnell kostte 340.000 dollar.

Compromisloze houding
Toch is het minder tegenstrijdig dan het klinkt. Voor leden van de Tea Party is het niet ongebruikelijk om het Republikeinse establishment, onder wiens vleugel ze regeren, openlijk aan te vallen. De beweging is berucht om zijn compromisloze houding tegenover alles wat indruist tegen hun principes. Die laten zich, simpel gezegd, omschrijven als zo min mogelijk bemoeizucht vanuit de overheid en een (zo groot mogelijke) daling van de belastinguitgaven van Amerikaanse burgers. Voor leden van de beweging is het onverteerbaar dat Obama de lasten verzwaart zonder fors te bezuinigen op de overheidsuitgaven.

Ook Obamacare, dat in de ogen van Tea Party-leden een grensoverschrijdende overheidsbemoeienis met de gezondheid van burgers met zich meebrengt, mag onder geen beding tot uitvoering worden gebracht. Daar heeft de beweging, zo bleek vannacht, dus zelfs een government shutdown - met alle gevolgen van dien - voor over.

Niet alleen Obama en zijn Democratische aanhang moet boeten voor 'onredelijk beleid', zoals Obamacare - ook Republikeinen die de tegenpartij tegemoet komen hebben het zwaar.

Om een voorbeeld te geven: begin dit jaar stemden 85 Republikeinen in met het nieuwe begrotingsakkoord van Obama dat de VS ervoor moet behoeden niet af te glijden in een fiscal cliff (begrotingsafgrond). Onverteerbaar voor leden van de Tea Party, die vinden dat er veel te weinig wordt bezuinigd en dat rijke Amerikanen onevenredig hard worden getroffen door de voorgestelde belastingverhogingen.

De Republikeinen die vóór hebben gestemd zullen daar nu dan ook de gevolgen van ondervinden - de Tea Party heeft al aangegeven om campagne te voeren tegen deze 85 kandidaten, om zo hun herverkiezing tijdens de midtermelections (tussentijdse verkiezingen die volgend jaar november plaatsvinden) te blokkeren.

Ontegenzeggelijke macht
Hoewel de Tea Party slechts een klein groepje binnen de Republikeinse partij vertegenwoordigt (het zijn een stuk of 80 van de 435 zetels grote Huis van Afgevaardigden), hebben ze dus ontegenzeggelijk de macht. Ze kunnen een carrière van een politicus maken of breken en op die manier ook invloed uitoefenen op het beleid. De Tea Party weet zich bovendien gesteund door invloedrijke lobbygroepen, die beschikken over een goed gevulde portemonnee. Deze lobbygroepen hebben druk uitgeoefend om alleen met de begroting in te stemmen als een deel van Obamacare wordt geschrapt.

De Republikeinen zouden de leden van de Tea Party met slechts zo'n twintig stemmen kunnen 'overrulen'. Maar het punt is: niemand wil die stemmen inzetten. Daarmee zouden de Republikeinen hun baan op het spel zetten. Het zou, anders gezegd, politieke zelfmoord zijn. En vanuit die gedachte sukkelt de impasse voort.

Zoals Fred Malek, een fondsenwerver voor de Republikeinen, het verwoordt tegenover de financiële nieuwsdienst Bloomberg: 'In een tijd waarin Obama politiek gezien erg zwak is vanwege zijn behandeling van de situatie in Syrië, de economische situatie, de implementatie van een gezondheidswet die erg stekelig gaat zijn, stevenen we eigenlijk af op een nederlaag uit de kaken van een politieke overwinning. Je hebt een gebrekkige wet die slecht is voor het land óf een gebrekkige aanpak, die ook erg slecht is voor het land.'