Een protestmars van stichting Mea Culpa tegen doofpotaffaires in de rooms-katholieke kerk. De stichting zet zich in voor slachtoffers van seksueel misbruik binnen de kerk.
Een protestmars van stichting Mea Culpa tegen doofpotaffaires in de rooms-katholieke kerk. De stichting zet zich in voor slachtoffers van seksueel misbruik binnen de kerk. © anp

Ergste misbruik katholieke kerk betrof vrouwen

Hoewel merendeels mannen slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik in de katholieke kerk, zijn het vooral vrouwen die de hoogste schadevergoeding krijgen uitgekeerd.

Bij de meisjes gebeurde het meestal thuis

1. Je fantaseert en liegt
Een kapelaan die later tot pastoor in Roermond is benoemd, heeft een nu 73-jarige vrouw van haar 12de tot 26ste jaar misbruikt. Haar familie vond dat ze 'fantaseerde en loog' en plaatste haar in een tehuis voor moeilijk opvoedbare meisjes. Op 24-jarige leeftijd raakte ze zwanger van hem. Met pillen forceerde ze een miskraam.

2. Mijn oom de missionaris
Haar oom was missionaris die tijdens verlof in Nederland bij de familie logeerde. Het seksueel misbruik begon toen ze 4 of 5 jaar oud was. Op haar 16de werd ze enkele malen verkracht in haar kamer. Haar oom zette haar 'door middel van bedreigingen en bangmakerij psychisch onder druk'.

3. Moeders vriend
De kapelaan had vanaf 1957 een verhouding met de moeder van het slachtoffer. Hij maakte deel uit van het gezinsleven. Het misbruik (met een vinger bij haar binnendringen, aftrekken en oraal bevredigen van de dader) begon toen ze 4 jaar was en ging door tot haar 10de jaar. Later heeft ze haar moeder tevergeefs gesmeekt de relatie met de geestelijke te verbreken.

4. Huisvriend
De vrouw was 9 jaar toen het misbruik begon. De priester was een soort huisvriend. Ze kwam ook vaak met haar broers in de pastorie om klusjes te doen. Op een keer sloot hij de deur en trok haar op schoot, betastte haar tepels onder haar shirt en stopte zijn vingers in haar vagina. Dat gebeurde daarna herhaaldelijk. Het was 'hun geheimpje'.

5. Leren broekriem
Het slachtoffer is vanaf haar 11de twee jaar lang 'bijna wekelijks' misbruikt door een pater. Het begon met ongewenste aanrakingen, gevolgd door het aftrekken van de geestelijke en eindigde in verkrachtingen. Toen ze het aan haar ouders vertelde, sloeg haar vader haar met zijn leren broekriem. De relatie met haar vader is voorgoed verstoord.

De compensatiecommissie van het Meldpunt Seksueel Misbruik RKK heeft tot dusver aan zeven slachtoffers de maximale vergoeding van 100 duizend euro toegekend. Onder hen zijn vijf vrouwen, die reeds op jonge leeftijd zijn misbruikt door katholieke priesters die bij hun ouders thuis kwamen en zelfs als 'huisvriend' werden gezien.

Het grote aandeel vrouwelijke slachtoffers aan wie de katholieke kerk wegens 'uitzonderlijk misbruik' het maximumbedrag van een ton heeft uitgekeerd, is opmerkelijk. In de misbruikaffaire is de aandacht vooral uitgegaan naar jongens die op internaten zijn misbruikt. Ook in alle 127 uitspraken die de compensatiecommissie tot half februari heeft gedaan, zijn weinig vrouwelijke slachtoffers.

'Puur toeval'
Voorzitter Bart Holthuis van de compensatiecommissie noemt het puur toeval dat relatief zoveel vrouwen de maximale compensatie hebben gekregen. Volgens hem hanteert de commissie 'een soort van standaard' om te beoordelen of er sprake is van uitzonderlijk misbruik. 'Het onderscheid naar sekse speelt daarbij geen enkele rol.'

De vrouwen hebben allemaal ernstige psychische en fysieke problemen ondervonden die direct zijn te herleiden tot het jarenlange misbruik. Ze deden zelfmoordpogingen en hadden moeite een normale relatie op te bouwen. Ook kenden ze veel problemen in de werksfeer.

De compensatiecommissie hanteert vijf categorieën van licht tot zeer ernstig seksueel misbruik. Voor verkrachting (categorie 4) geldt een compensatiebedrag van maximaal 25 duizend euro. Categorie 5 omvat 'uitzonderlijke gevallen van seksueel misbruik' of gevallen waarbij het slachtoffer 'substantiële vermogensschade' heeft geleden. Daarvoor wordt maximaal 100 duizend euro uitgekeerd.

Een-op-een
In totaal hebben bisdommen en congregaties tot nu toe 3,1 miljoen euro uitgekeerd aan 127 misbruikslachtoffers. Per persoon gaat het om een gemiddeld bedrag van ruim 25 duizend euro. Volgens de koepel van slachtoffergroepen Klokk is ongeveer 10 procent van de misbruikslachtoffers die zich hebben gemeld, van het vrouwelijke geslacht. Klokk-voorzitter Guido Klabbers is verrast dat het vooral vrouwen zijn die tot dusver de maximale schadevergoeding hebben gekregen. 'Het grote verschil tussen de seksen is dat vrouwen meestal in een een-op-eensituatie hebben gezeten, bijvoorbeeld bij de pastoor in de pastorie. Jongens zaten veelal in het internaat, waar ook andere slachtoffers waren.'

Meisjes zijn vaak thuis misbruikt, door de kapelaan die als 'huisvriend' van de familie werd beschouwd. Volgens Klabbers betekent het misbruik in de huiselijke situatie 'een nog verdere inbreuk op de vertrouwensrelatie'. Wellicht speelt ook een rol dat sommige meisjes al op zeer jonge leeftijd zijn misbruikt. 'Als er sprake is van penetratie over een langere periode of als de vervolgschade heel groot is, dan val je in de zwaarste categorie.'

De Tweede Kamer vond vorig jaar dat vrouwen er in het onderzoek door de commissie-Deetman nogal bekaaid af kwamen. Onder druk gaf de katholieke kerk aan Deetman opdracht tot een vervolgonderzoek, specifieke gericht op seksueel en fysiek geweld tegen meisjes en vrouwen. Dat onderzoek wordt maandag gepresenteerd.