De slogan van Anonymous is: 'Wij zijn anonymous. Wij zijn legioen. We vergeven niet. We vergeten niet. Verwacht ons.' Het bekende Guy Fawkes-masker uit de speelfilm 'V for Vendetta' (2005) is uitgegroeid tot wereldwijd symbool van de Anonymous-protesten.
De slogan van Anonymous is: 'Wij zijn anonymous. Wij zijn legioen. We vergeven niet. We vergeten niet. Verwacht ons.' Het bekende Guy Fawkes-masker uit de speelfilm 'V for Vendetta' (2005) is uitgegroeid tot wereldwijd symbool van de Anonymous-protesten. © AFP

'Het belang van Anonymous is lang overschat geweest'

Ze kraakten de computersystemen van betaaldiensten VISA, Mastercard en PayPal, speelden een belangrijke rol bij de Arabische Lente door de totalitaire regimes van Tunesië en Libië te infiltreren, en wisten zelfs de FBI, de CIA en de NAVO aan te vallen. Toch is de ware identiteit van 'hackerscollectief' Anonymous - de naam zegt het al - altijd vaag gebleven. Wat voor mensen zitten erachter? Parmy Olson dook in de duistere, maar intrigerende wereld van Anonymous om die vraag te beantwoorden.

 
Anonymous is er via de media in geslaagd om het grote publiek te laten denken dat het een grote bedreiging voor de wereld was.
Parmy Olson

Olson, bureauchef van de Londense vestiging van Forbes Magazine, deed een jaar lang onderzoek naar het fenomeen en schreef er een boek over: 'Wij zijn Anonymous - een inside verslag van een beruchte hackersbeweging'. De Nederlandse vertaling daarvan verschijnt vandaag bij uitgeverij Boekerij. Olson had contact met verschillende leden van de beweging, maar ook met mensen die het slachtoffer werden van hun pranks en aanvallen. Ze hing rond op messageboards en verdiepte zich in de wereld van internet-memen, DDOS-aanvallen en botnets. Volkskrant.nl sprak met haar in Amsterdam.

Hoe kun je Anonymous het beste omschrijven?
'Anonymous wordt dikwijls een beweging of netwerk genoemd, en dat zijn goede omschrijvingen. Het is in elk geval geen organisatie, zoals veel media aanvankelijk schreven. Anonymous is een amorfe, vage, onduidelijke groep mensen met uiteenlopende ideeën. Wat hen bindt is dat ze begrijpen wat het internet is en hoe het werkt.'

'Inmiddels zijn de mainstream-media ook gaan inzien dat er geen sprake is van een goed georganiseerd hackerscollectief. Anonymous kan zeker schade veroorzaken, zoals we al eerder hebben gezien, maar het belang van de groep is lang overschat geweest. Aanvallen worden zelden meer dan 24 uur van tevoren gepland. Bovendien worden veel ideeën niet uitgevoerd, omdat de aandacht ervoor snel verslapt. '

Hoe is het je gelukt om contact te krijgen met leden van dit vage collectief?
'Het was helemaal niet moeilijk om toegang te krijgen tot de groep, hoewel er ook wat geluk om de hoek kwam kijken. Ik werd voorgesteld aan een Anonymous-lid uit het Verenigd Koninkrijk. Deze Jake 'Topiary' Davis zou uiteindelijk de belangrijkste rol in mijn boek gaan spelen. Hij was één van de zes Anons - zoals Anonymous-leden zichzelf noemen - die zich in 2011 afsplitste in LulzSec.'

'Topiary liet me de website 4chan zien, het internetforum dat aan de bakermat staat van Anonymous en LulzSec. Ik had er nog nooit van gehoord, maar ik raakte geïntrigeerd door de cultuur die er heerste. De aanvallen, de grappen die ze uithaalden en de vreemde ethiek die ze hanteerden: je kunt zo wreed zijn als je wilt. Iedereen is anoniem, en daardoor gingen mensen zich als een groep gedragen: gezamenlijk grappen uit halen voor 'lulz', oftewel voor de lol, maar ten koste van anderen.'

'Het was in die zin dan ook meer een psychologisch onderzoek dan een technologische studie. Het begrijpen van de mensen was cruciaal. Maar natuurlijk speelde techniek ook een belangrijke rol, en dat was relatief nieuw voor me. Ik leerde dus niet alleen over 4chan, maar ook over onder meer IRC (Internet Relay Chat, een eenvoudig realtime-chatsysteem waarbij gebruikers zich niet hoeven aan te melden - red) en LOIC (Low Orbit Ion Cannon, een webapplicatie waarmee massale aanvallen op netwerken kunnen worden gelanceerd.) Dat laatste heb ik overigens niet zelf gebruikt, want dat is strafbaar en had me in de problemen kunnen brengen.'

In het boek beschrijf je hoe Anonymous wraak nam op verschillende bedrijven, organisaties en individuen door hun systemen te kraken en hun persoonlijke gegevens te publiceren. Was je niet bang dat hetzelfde met jou zou gebeuren?
'De belangrijkste voorzorgsmaatregel die ik heb genomen, was het frequent veranderen van mijn wachtwoorden. Sommige slachtoffers van Anonymous, zoals - opmerkelijk genoeg - het Amerikaanse internetbeveiligingsbedrijf HB Gary, lieten dat na en waren daardoor een gemakkelijk doelwit. Maar zolang ik duidelijk liet zien dat ik neutrale dingen schreef over Anonymous - ik liet bijvoorbeeld de artikelen die ik voor Forbes schreef vaak zien - zagen de Anons mij niet als een bedreiging. Ze zagen dat ik niet op een sensationele manier over hen schreef, zoals veel andere journalisten wel deden.'

'En dat was een belangrijke factor, want hoewel veel mensen het voor lulz deden, kwamen grote gezamenlijke aanvallen doorgaans op gang als gevolg van verontwaardiging. Zo kwam Anonymous erachter dat Aaron Barr, CEO van HB Gary, had beweerd dat hij bewegingen als Anonymous kon infiltreren met behulp van sociale media als Twitter en Facebook. VISA, Mastercard en PayPal werden aangevallen omdat ze klokkenluiderssite WikiLeaks niet wilden steunen. Bij mij was dat niet aan de orde. Bovendien wilden veel leden graag aan de buitenwereld laten zien wat ze konden, en stonden ze mij daarom graag te woord.'

'Uiteindelijk werd dat ook min of meer hun ondergang, want dat maakte het moeilijk om ermee te stoppen. Van de belangrijkste personen in mijn verhaal zijn er tenminste drie die er op een gegeven moment de brui aan wilden geven: Topiary, Sabu en Pwnsauce. Maar geen van drieën konden ze dat. Ze gingen er hooguit korte tijd tussenuit, en in het geval van Topiary en Sabu werd er zelfs een nieuwe groep gestart, die uiteindelijk LulzSec zou worden. Met Anonymous en LulzSec konden ze iets voor de wereld betekenen. Voor veel van deze jonge mannen was het iets dat hen een stem kon geven en dat een grote impact in hun leven had. Veel van hen leefden nogal geïsoleerd, en dit was een manier waarop ze door de rest van de wereld gehoord konden worden.'

Naast Topiary spelen ook 'Sabu' (Hector Xavier Monsegur, die in juni 2011 werd opgepakt en vervolgens door de FBI werd ingezet als informant) en 'Kayla' (die zich onder de andere Anonymous-leden voordeed als een 16-jarig meisje) een sleutelrol in je boek. Hoe heb je bepaald welke personen wel en niet van belang waren voor je verhaal?
'Het zijn allemaal zeer uiteenlopende persoonlijkheden, en dat geeft aan hoe verdeeld Anonymous is. Sabu is een ervaren hacker die met zijn acties de wereld wil verbeteren, terwijl Topiary niets van hacken weet, maar wel veel mensen kan vermaken met bijvoorbeeld neptelefoontjes. Hij doet het voornamelijk voor de lulz.'

'Kayla is daarentegen het perfecte voorbeeld van wat Anonymous in zijn geheel is: een groep waar niemand voor honderd procent te vertrouwen is en waarin de leden niet alleen de buitenwereld, maar ook elkaar manipuleren. Dat gebeurt onder andere door middel van een techniek die social engineering wordt genoemd: door middel van leugens en bedrog iemand vrijwillig gegevens laten afstaan, zoals wachtwoorden. Kayla heeft haar hele online identiteit aan die werkelijkheid aangepast. Ze was een uitstekende hacker, en uiteraard werd er veel aan 'haar' identiteit getwijfeld, maar het maakte haar ook een intrigerende persoonlijkheid.

'En zo werkt het ook bij Anonymous in het algemeen. Daarom heb ik het laatste hoofdstuk ook 'De echte Kayla, het echte Anonymous' genoemd. Anonymous is er via de media in geslaagd om het grote publiek te laten denken dat het een grote bedreiging voor de wereld was.'

Er is in de paar jaar dat Anonymous bestaat al veel veranderd rond het collectief. Hoe ziet de toekomst er voor de beweging uit, denk je?
'Ik denk dat we in de toekomst nog wel meer van Anonymous en soortgelijke groepen gaan horen. Als overheden steeds meer gaan proberen om het internet te reguleren, zal de weerstand daartegen steeds groter worden. Ze veranderen daarbij steeds hun tactieken, zoals we eerder al hebben gezien. Een paar jaar geleden lanceerden ze DDOS-aanvallen (waarbij met behulp van grote aantallen computers een netwerk plat wordt gelegd, red.). Maar nadat de aandacht van de media daarvoor was verflauwd, gingen ze meer gebruik maken van SQL-injecties om gegevens uit een database te stelen.'

'De media zorgen wel voor de brandstof waarop Anonymous draait. Vorig jaar kondigde de groep aan dat ze Facebook zouden hacken. Dat draaide uiteindelijk op niets uit, maar er werd vooraf wel veel over gepubliceerd. Ik denk dat het goed is dat de Anons op die manier worden gedwongen om na te denken over nieuwe manieren om de aandacht te trekken. Want het gaat lang niet altijd om dingen vernietigen en mensen pesten: er is ook een linksere, meer activistische groep binnen Anonymous die hoopt de internationale bewustwording over bepaalde onderwerpen te kunnen stimuleren. Ik denk dat die activistische tak nog wel groter zal gaan worden. Het is moeilijk om te voorspellen, maar we zullen nog wel meer van Anonymous horen.'

De Volkskrant had in 2008 een interview met vermeende leden van Anonymous naar aanleiding van de aanvallen op de Scientology-kerk, een van de grotere 'projecten' van Anonymous en de eerste keer dat er ook fysieke protesten op straat plaatsvonden.