‘Alles klopte’, dus werd dreiging reëel

De zeven mensen die donderdag in Amsterdam waren opgepakt op verdenking van het voorbereiden van een terroristische aanslag, zijn vrijdag weer vrijgelaten.

Inmiddels is haar cliënt – samen met zes medeverdachten in de leeftijd van 19 tot 64 jaar – heengezonden door het Openbaar Ministerie. Allen waren (aangetrouwde) familie van elkaar. De verhoren en huiszoekingen hebben geen nadere onderbouwing opgeleverd voor de verdenking van terroristische activiteiten, aldus het OM.

De raadsvrouw noemt de gang van zaken schokkend. ’s Middags had de jonge Amsterdammer nog op het nieuws gehoord dat de Ikea-vestiging was afgezet. Even later werd hij geboeid en geblinddoekt afgevoerd en in een ‘papieren drenkelingenoverall’ gestoken.

Anonieme tip
Verbijsterend vindt ze vooral dat een groep mensen op basis van een anonieme tip en een vage familierelatie kan worden aangehouden wegens terrorisme. ‘Omdat mijn cliënt is heengezonden, wordt de inverzekeringstelling niet getoetst. We kunnen dus niet achterhalen of de aanhouding onrechtmatig was.’

Het lijkt er sterk op dat donderdag geen sprake was van een terroristisch gevaar. Maar bij terreurdreigingen staan de autoriteiten voor een lastig dilemma. Behoedzaam optreden is onverantwoord als de dreiging reëel is; te stevig ingrijpen tast de geloofwaardigheid aan. Was het optreden van de Amsterdamse driehoek donderdagavond tijdens een persconferentie een manifestatie van machtsvertoon? Waren de getroffen maatregelen overdreven?

Déjà vu
Van Riet kreeg in elk geval een déjà vu. Begin 2008 stond zij een van de drie mannen bij die werden verdacht van het voorbereiden van een terreuraanslag rond de jaarwisseling in Rotterdam. Daarvoor bleek geen greintje bewijs te zijn. Enkele maanden later werd de zaak geseponeerd. Destijds was er nog een AIVD-ambtsbericht, zegt ze. ‘Nu is er nog minder. Dat lat ligt wel erg laag.’

Justitie ziet dat anders. De tipgever gaf ‘zeer specifieke te verifiëren informatie’, verklaart de woordvoerder. ‘Alles klopte. Daardoor werd de dreiging reëel en hebben we flink opgeschaald.’

Farid Azarkan van het Samenwerkingsverband van Marokkanen in Nederland (SMN) zegt een dubbel gevoel te hebben over de zogenaamde terreurdreiging. ‘Ik ben opgelucht nu blijkt dat van terrorisme geen sprake is, maar boos over de informatieverstrekking door politie en justitie. Die waren wel erg snel met het vermelden van de etniciteit.’

Volgens Azarkan hebben zij negatief bijgedragen aan de beeldvorming rondom Marokkaanse Nederlanders.

Etniciteit
Er was een goede reden voor het vermelden van de etniciteit, zegt een woordvoerder van het OM. ‘We hadden de relatie met Madrid aangegeven, dat waren Marokkanen. Als we niets zouden melden over de afkomst van deze verdachten, zou het lijken alsof we dat verborgen wilden houden.’

Het onderzoek concentreert zich nu – in samenwerking met de Belgische opsporingsdiensten – op de tipgever en zijn informatiebron. De anonieme melder belde in de nacht van woensdag op donderdag met een prepaid mobiele telefoon vanuit Brussel.

De tipgever gaf details van adressen en ‘een busje’ waarmee de verdachten zich zouden willen verplaatsen. De AIVD legde het verband met de Madrid-terrorist, wat alle alarmbellen deed rinkelen. Vervolgens werden observatieteams in stelling gebracht en de arrestaties verricht.

Vrijdagmiddag zijn de eerste verdachten vrijgelaten. Een man bleef wat langer in hechtenis, omdat in zijn woning gestolen spullen waren aangetroffen. Hij kwam later op de dag op vrije voeten.

Bloedband
Welk lid van de gearresteerde familie de nauwste bloedband had met de zelfmoordterrorist uit Madrid, wil het OM niet kwijt. Het kan niet de 58-jarige vader van de 19-jarige zoon zijn geweest, zegt advocaat Paulien Figge. Haar cliënt onderhield geen contact met de ‘broer van zijn schoonzus’ die betrokken was bij 11 maart 2004. ‘Eerst wil mijn cliënt bijkomen, maar daarna wil hij dat zijn naam wordt gezuiverd.’

Abdel en Fatima kunnen zich evenmin voorstellen dat hun ‘buurman van naast de ijzerwinkel’ in Amsterdam-Noord iets met terrorisme te maken kan hebben. Zij kennen hem als een kwieke levensgenieter die absoluut niet religieus bezig was.

Fatima: ‘Ik vind het goed dat ze het serieus nemen, maar doe dat niet gelijk met alle media erbij. Nu zijn het weer die Marokkanen.’

Abdel: ‘Het is net als met een rampoefening. Ze willen laten zien dat we in Nederland dit soort zaken wel aankunnen.’