Winsten op vervuilde olie enorm, actie ondernomen

Bijna vijf jaar geleden liet de in Nederland gevestigde oliehandelaar Trafigura chemisch afval storten in woonwijken van Abidjan in Ivoorkust. De ophef daarover heeft in elk geval één voordeel gehad, zegt commandant Cemile Catakli van de dienst waterpolitie van het KLPD. Het gesjoemel met chemisch afval en vervuilde olie staat weer op de publieke agenda.

Dat is gunstig voor politiediensten die zich bezighouden met de opsporing van milieucriminaliteit op het water en de weg, blijkt donderdag en vrijdag tijdens een grootscheepse controle van vervuilde olieproducten. 'Iedereen wilde meewerken. Het incident heeft zeker geholpen om elf instanties en 140 mensen op de been te krijgen.'

Poltiediensten, onderzoeksinstituten en de inspecties van Verkeer en Waterstaat en VROM speurden in de havens van Rotterdam en Amsterdam naar olie die mogelijk vermengd is met chemisch afval of andere ongewenste stoffen. Op de snelweg werden extra controles gehouden van verdachte tankauto's.

Opzettelijk vervuilde brandstoffen circuleren op grote schaal, zegt expert Theo van der Linde van de dienst waterpolitie die de actie coördineert. De winsten zijn dan ook enorm. Drie jaar geleden was de prijs voor scheepsbrandstof 200 dollar per ton. Nu is dat ruim drie keer zoveel. 'Terwijl je voor de verwerking van afval  moet betalen. Bijmengen in brandstof levert dus twee keer geld op.'

Of de actie van de afgelopen dagen illegale transacties heeft blootgelegd, wordt pas later duidelijk. Tot aan vrijdagmiddag werden 39 mogelijk verdachte transporten gecontroleerd:  24  tankschepen en 15 vrachtauto's.  Dat was 16 keer aanleiding voor het onderzoeken van monsters en 7 keer voor een 'strafrechtelijk' monster dat het begin kan zijn van een strafrechtelijk onderzoek.

Een garantie voor een rechtszaak is dat nog niet. Wettelijke normen voor wat wel en niet in stookolie mag zitten, zijn  beperkt. En zelfs wanneer overduidelijk vreemde stoffen in de olie worden gevonden, is dat volgens Van der Linde nog geen bewijs van illegaal bijmengen. Daarvoor moet het papieren spoor van de verdachte partij worden ontrafeld. 'Afval hoort afgegeven te worden aan een erkende verwerker. Als dat niet is gebeurd, is de wet mogelijk overtreden en kan misschien worden vervolgd.'

Bij een kleinere actie oktober vorig jaar werden 22 scheepsbewegingen gecontroleerd. Een aantal daarvan leidde tot nader onderzoek. Sommige  zijn veelbelovend, denkt Rien van der Ham van de Rotterdamse Zeehavenpolitie. In één geval werd scheepsolie om onduidelijke redenen overgeheveld van het ene schip naar het andere, waarbij mogelijk werd bijgemengd. Het administratief onderzoek naar dit soort transacties blijkt echter tijdrovend.

De afgelopen twee dagen bestonden verdachte zaken onder meer uit een lading zware stookolie die volgens de ladingpapieren uit twee verschillend samengestelde partijen zou bestaan. In de Rotterdamse haven werd een inzamelschip gecontroleerd met diverse ladingen water vermengd met chemicaliën aan boord. Wat voor chemicaliën zei de schipper niet te weten.

In andere gevallen bleek mogelijk sprake van accijnsfraude omdat de  aard van de lading in het vage was gelaten. Dat kan in theorie veel geld besparen: op halfzware stookolie bedraagt de accijns 421 euro per ton en op zware stookolie slechts 33 euro. Op een lading van drieduizend ton is het verschil ruim één miljoen.

Hoogleraar milieukunde Lucas Reijnders, vrijdagochtend op bezoek bij de Amsterdamse waterpolitie, is blij met de actie. Illegaal bijmengen van afval in stookolie gebeurt al decennnia maar neemt de afgelopen tijd toe, denkt hij. 'Dit is een wereld waarin heel veel geld wordt verdiend en met de huidige hoge olieprijzen wordt dat steeds aantrekkelijker. Afval wordt als het ware omgekat tot stookolie.'

Vervuilde stookolie van schepen produceert in de haven en nabij de kust aanzienlijke luchtvervuiling, met name door fijnstof, zegt Reijnders. In de dichtbevolkte kustgebieden van Europa en Azië is fijnstof van schepen verantwoordelijk voor een geschatte twintig- tot zestigduizend doden per jaar. 

Reijnders: 'In het Rijnmondgebied is de scheepvaart een grotere producent van fijnstof dan alle andere bronnen samen. Vervuilde stookolie is extra schadelijk omdat het zware metalen als nikkel, vanadium, zink en koper uitbraakt. Die maken het fijnstof gevaarlijker en leiden tot  extra vorming van dioxines.'