Beste remedie: doorgaan met normale leven

AMSTERDAM - Precies datgene wat het moeilijkst lijkt, gewoon doorgaan met het normale leven, is het beste om de schadelijke gevolgen voor de kinderen in de Amsterdamse crèches te beperken. 'Geen enkele ouder is hierop voorbereid', zegt gezondheidszorgpsycholoog Iva Bicanic van het Landelijk Psychotraumacentrum van het UMC Utrecht. 'Maar voor het kind is het wel het beste te proberen weer stapje voor stapje vertrouwen uit te stralen.'

Dat is extra moeilijk omdat juist de ouders nu extreem geschokt zijn en de kinderen zelf misschien nog maar weinig reacties laten zien. 'Logisch dat juist de ouders hierdoor getraumatiseerd worden', zegt Bicanic, 'ze hebben hun kind ergens achtergelaten in het vertrouwen dat het daar veilig was, en juist daar raakt het ernstig beschadigd. Ze kunnen zich schuldig voelen.'

Later zichtbaar
Bij de kinderen wordt de schade vaak pas veel later zichtbaar, zegt klinisch psycholoog Elke Geraerts van de Erasmus Universiteit Rotterdam. 'Veel kinderen ontwikkelen bijvoorbeeld een post-traumatische stress-stoornis als ze seksueel actief worden of kinderen krijgen. Ook als ze er  geen actieve herinneringen aan hebben, kan dat gebeuren.'

Eenderde van de getroffen kinderen geeft helemaal geen reactie, zegt Bicanic. 'Soms komt dat doordat de kinderen te jong zijn om te bevatten wat er is gebeurd. Maar het kan ook goed zijn dat de kinderen zelf de handelingen toen helemaal niet als aanvallend of bedreigend hebben ervaren.'

Bedplassen
De rest geeft wel signalen, van extreme angsten tot weer gaan bedplassen, of een opmerkelijke belangstelling voor zijn of andermans geslachtsdelen. 'Bij kinderen is het niet altijd makkelijk een signaal met de juiste oorzaak in verband te brengen', zegt Bicanic. 'Als het konijn dood is of opa ziek, kan dat ook een reactie geven.'

Ook als kinderen ergens geen actieve herinneringen aan hebben, wat zeker met zo jonge kinderen vaak zal voorkomen, kunnen ze nare ervaringen toch in hun lichaam opslaan. 'Als ze later dan bijvoorbeeld op bepaalde plekken worden aangeraakt, kan het vervelend voelen, wat dan daarop te herleiden is', zegt Bicanic.

Depressie
Geraerts weet uit onderzoek eveneens dat kinderen die zich uit de eerste levensjaren niets herinneren later met een veelheid aan klachten te maken kunnen krijgen, van nachtmerries of slapeloosheid  tot depressie. Preventief is daar niet zoveel aan te doen, vreest Geraerts, behalve het kind goed te observeren. 'Hoe ontwikkelt zich bijvoorbeeld het contact met leeftijdsgenoten, of juist met anderen?'

Maar omdat de rol van ouders in het herstel van het kind zo groot is, achten Geraerts en Bicanic adviezen of hulp van deskundigen raadzaam. Er moet een balans groeien tussen niet alles opkroppen, en ook niet overvoeren met aandacht.  Bicanic: 'Er zal zeker de eerste tijd veel gebeld en gesproken worden, maar doe dat dan zoveel mogelijk als de kinderen naar bed zijn. Hetzelfde geldt voor het contact met de politie.' Niet verzwijgen dus, geef er woorden aan, maar zadel de kinderen niet op met de heftigste reacties. 'Niets zo erg voor een kind als je ouder helemaal in ontreddering te zien.'

Veerkracht van gezin
Veel hangt af van de veerkracht van een gezin, stelt Bicanic. 'Probeer op de iets langere  termijn weer in de dagelijkse structuur terug te keren. Na een tijdje  gewoon weer naar de kinderopvang. Probeer uit te stralen: het is erg wat er is gebeurd.Maar het heeft niets met jou te maken en wij vertrouwen de mensen van de crèche weer.