Wetswijziging oorzaak van pesten bejaarden

Het pesten in verzorgingstehuizen is de laatste jaren sterk toegenomen. Een belangrijke reden is een wetswijziging waardoor de tehuizen alleen nog maar ouderen binnenlaten die iets mankeren. Deze nieuwkomers vormen een makkelijke ‘prooi’ voor de traditionele bewoners die vaak nog gezond zijn.

Dit zegt Mikkie Schmitz, al dertig jaar functionaris welzijn van woonzorgcentrum Transwijk in de Utrechtse wijk Kanaleneiland, waar 114 ouderen wonen.

Rollator mag niet mee

‘Deze nieuwe groep wordt niet geaccepteerd door de oude garde. Dan zeggen ze: we willen een uitstapje naar Scheveningen, maar de bewoners met een rollator mogen niet mee, dat houdt zo op. Ze keren zich resoluut tegen de mensen waar het wat minder mee gaat.’ Hierdoor wordt een groep ouderen systematisch buiten gesloten. Ze gaan steeds meer op hun kamer zitten.

Een op de vijf ouderen in verzorgingstehuizen heeft last van pesterijen, bleek eerder al uit wetenschappelijk onderzoek. Vorige week vroeg het Nationaal Ouderenfonds om aandacht voor de problematiek. De pesterijen variëren van een tas of vestje dat snel op een stoel wordt gelegd wanneer er iemand komt aanlopen die ‘niet leuk’ is, tot geroddel over bewoners die geen geld hebben om elke week naar de kapper te gaan. Net luid genoeg dat de persoon in kwestie het hoort. ‘Dezelfde ellende als op de middelbare school’, zegt Schmitz.

Vooral ouderen met weinig financiële ruimte zijn de zondebok. ‘Ze hebben een minder mooie kamer en kunnen niet iedere dag een leuke jurk aandoen.’

Eng

Het blijft niet bij alleen geroddel. Zo was er een mevrouw die een zware vorm van kanker had. Ze was kaal en opgezwollen van de prednison. ‘Ze werd door iedereen in het huis gemeden. Toen de bewoners hierop werden aansproken, bleek dat ze het ‘eng’ vonden. Door erover te praten werd ze uiteindelijk wel in een groepje opgenomen.

Vaak is er ook sprake van jaloezie. Dat de buurvrouw wel iedere zondag wordt opgehaald door de kinderen. Er wordt ook gevochten om de aandacht van de medewerkers. ‘We hadden een huiskamerproject voor mensen die extra zorg nodig hadden, zoals het oefenen met de rollator’, vertelt Schmitz. ‘Binnen no time werd dit de ‘gekkenafdeling’ genoemd waar je beslist niet moest komen. Natuurlijk erg vervelend voor die mensen.’ Uiteindelijk bleek dat de andere bewoners het gevoel hadden dat het personeel deze mensen aan het voortrekken was. ‘Onzin natuurlijk, dat heb ik hen ook uitgelegd. Maar het is lastig om van dit etiket af te komen.’

Maar als personeel blijft het vissen in een troebele vijver. Schmitz: ‘Je probeert wat uit, maar het is lastig om het pesten aan te pakken. Ik zou wel graag met andere huizen willen brainstormen. Sommigen zeggen: hier gebeurt dat niet, maar dat kan ik me niet voorstellen.’

Secuur bijhouden

Bij woonzorgcentrum Transwijk zijn is een project opgezet waarin secuur wordt bijgehouden wie bij de uitstapjes, activiteiten en het gezamenlijk eten is geweest. ‘Zo blijft de groep nieuwkomers in beeld. Dat gebeurt in sommige huizen te weinig.’

Volgens Bram Vonk, algemeen directeur van Woonzorgcentra Flevoland, heeft een verzorgingshuis alle kenmerken van de ideale pestomgeving. ‘Er is sprake van een kleine gemeenschap en mensen zitten op elkaars lip. Op school kun je nog zeggen: ik ga naar huis. Maar in een verzorgingshuis zijn weinig ontsnappingsmogelijkheden.’

Bovendien hebben mensen vaak tien jaar op zichzelf gewoond, zonder partner. ‘Ze hebben zichzelf gewoontes aangeleerd, zoals smakken bij het eten, zonder dat iemand daar ooit iets van gezegd heeft. Dan is een gezamenlijke eettafel met zeven man een grote overgang.’

Geen pestprotocol

Woonzorgcentra Flevoland heeft geen pestprotocol. ‘Dat zou misschien wel goed zijn’, zegt directeur Vonk. Wel worden nieuwkomers opgevangen door een gastvrouw of vertrouwenspersoon. Zij introduceert diegene bij de verschillende groepjes en legt uit wat wel en niet hoort. ‘Dat helpt, maar pesten helemaal voorkomen is lastig.’

‘Ook bij ons wordt er gepest’, zegt Bert Blaauw, directeur van Stichting De Goede Zorg in Apeldoorn, die drie woonzorgcentra heeft. ‘Door dit openlijk te melden, komt het hopelijk uit de taboesfeer.’ Volgens Blaauw is het vaak subjectief. ‘De ene oudere beleeft het als pesten, terwijl het voor de ander gewoon een grapje was.’