Verhagen: Joviaal en charmant, maar ook een machtspoliticus

Daags na de verkiezingen, die zijn partij een dramatisch verlies opleverden, zat Maxime Verhagen weer op de plek waar hij ooit de reputatie van ‘machtigste man op het Binnenhof’ verwierf. Partijleider Jan Peter Balkenende had de handdoek in de ring gegooid, en de fractie in de Tweede Kamer koos Verhagen unaniem als voorzitter.

Als CDA-fractieleider sloeg Verhagen in juni deemoedige taal uit; deelname aan een nieuw kabinet was niet zijn oogmerk. ‘Eerst moeten we de partij weer op de rails zetten en kijken naar de oorzaken van het verlies.’ En: ‘Ons past bescheidenheid.’

Maar Verhagen zocht, naar later bleek, al snel toenadering tot VVD-leider Mark Rutte, de gedoodverfde premier. Het was de machtspoliticus ten voeten uit: ook een gehalveerd CDA zou in een nieuw kabinet kunnen.

Verhagen (53) heeft er veel voor over gehad, maar het is niet aannemelijk dat hij, al zijn ervaring en politiek-strategisch inzicht ten spijt, de tweespalt in zijn fractie heeft voorzien. Zijn herhaalde advies aan de christen-democraten om de resultaten van de besprekingen met Rutte en Geert Wilders (PVV) over de kabinetsvorming af te wachten, werd niet door iedereen opgevolgd. Prominente en andere partijgenoten roerden zich, en Ab Klink, zijn secondant aan de onderhandelingstafel, wilde ermee kappen.

Het zou niet de eerste keer zijn dat Verhagen zijn hand heeft overspeeld, zeggen critici. Sommigen schrijven de val van het kabinet-Balkenende IV, begin dit jaar, op zijn conto. De regeringsploeg van CDA, PvdA en ChristenUnie kon het niet eens worden over een verlenging van de militaire missie in Uruzgan, waarvan Verhagen een verklaard voorstander was. Een jaar geleden joeg hij de Tweede Kamer op de kast door openlijk te zinspelen op een voortgezette missie na 2010. Premier Balkenende was niet blij met die uitlatingen. Maar Verhagen bleef erbij dat Nederland zich niet kon veroorloven de NAVO-bondgenoten en de Afghanen de rug toe te keren.

Toen de PvdA in het kabinet keihard nee zei tegen een verlengde missie, reageerde Verhagen geëmotioneerd in kleine kring, en fel in het openbaar. De PvdA ‘was uit op de val van het kabinet’, en ‘liep weg’ voor haar verantwoordelijkheid. Aan hernieuwde samenwerking met de PvdA moest hij ‘even niet denken.’

De gebeurtenissen van de afgelopen dagen moeten een nachtmerrie zijn geweest voor een man die in zijn omgeving ‘absolute loyaliteit’ verlangt, zoals VVD-europarlementariër Hans van Baalen in de Volkskrant over Verhagen zei. Verhagens ervaringen met de ‘onbetrouwbare’ PvdA – niet alleen inzake Uruzgan, maar ook tijdens de formatie van 2003 – maakten het voor hem gemakkelijker dan voor menige partijgenoot om in zee te gaan met Wilders. Ook al had Verhagen met de PVV-leider minder goede ervaringen: hij was als minister van Buitenlandse Zaken door Wilders in het ongewisse gelaten over diens film Fitna, die voor Nederlandse burgers en bedrijven in den vreemde verstrekkende gevolgen zou kunnen hebben.

Een pragmaticus, is een veelgehoorde, neutrale omschrijving. De vileinste: een man die alles over heeft voor de macht. Daarbij zet hij alles in, van woede-uitbarstingen tot goedlachsheid en schouderklopjes. Waarmee niet gezegd is dat zijn jovialiteit en charme geveinsd zijn: vrienden en bekenden weten dat hij onder het genot van een Wieckse Witte aangenaam gezelschap is.

Als kind was hij al geïnteresseerd in politiek; in zijn geboorteplaats Maastricht woonde hij gemeenteraadsvergaderingen bij. Het werd hem met de spreekwoordelijke paplepel ingegoten. Zijn vader en grootvader waren actief in de Limburgse politiek namens de KVP, een van de voorlopers van het CDA.

Verhagen is naar eigen zeggen een van de eerste leden van het in 1980 opgerichte CDA. Zijn loopbaan liep op rolletjes. Raadslid, europarlementariër, ‘gewoon’ Kamerlid, fractieleider, minister. Met het ministerschap op ‘BuZa’ ging een jongensdroom in vervulling. Via het internetfenomeen twitter kan iedereen meegenieten van verre reizen en belangrijke gesprekken. Een paar weken geleden, toen het CDA na het mislukken van Paars-plus alsnog ging deelnemen aan de formatiebesprekingen, staakte Verhagen het twitteren met tegenzin. Hij bedankte zijn vele volgers: ‘Time flies when you are in good company.’ Woorden waaraan hij deze week wel teruggedacht zal hebben.