Kunst rond Pools antisemitisme

Joden telt Polen bijna niet meer, blijft het antisemitische verleden tot de verbeelding spreken. Dat bleek afgelopen zondag opnieuw, toen de Poolse kunstenaar Rafal Betlejewski in het dorp Zawada een zelfgebouwde schuur in vlammen liet opgaan.

Met zijn happening wilde de kunstenaar de moord op de Joden van Jedwabne herdenken. In dat dorp werden 69 jaar geleden honderden Joden in aanwezigheid van Duitse soldaten een schuur in gejaagd en levend verbrand. Historisch onderzoek wees uit dat de plaatselijke bevolking voor de moordpartij verantwoordelijk was.

Volgens Betlejewski wilde hij met zijn actie het geweten van zijn landgenoten wakker schudden. Tot op de dag van vandaag weigeren veel Polen het antisemitische verleden onder ogen te zien. Om daar korte metten mee te maken, had Betlejewski voor zijn schuurverbranding het publiek gevraagd negatieve gedachten over Joden op papier te zetten. De kaartjes werden samen met de schuur verbrand.

Niet iedereen was echter te spreken over zijn actie. Een Pools-Joodse belangenvereniging vond het ongepast om van de moord op honderden Joden een kunstwerk te maken. Ook de plaatselijke autoriteiten deden moeilijk. Om het volkse karakter van een pogrom te onderstrepen had Betlejewski zijn voorstelling vergezeld willen laten gaan van een concert en een picknick. Uiteindelijk bleef het bij een korte brand, zodat de toeschouwers op tijd naar huis konden voor de finale van het wereldkampioenschap.

Het is niet de eerste keer dat Betlejewski actie voert tegen het antisemitisme. De afgelopen jaren maakte hij in verschillende steden naam met zijn campagne ‘Ik mis je, Jood’, waarbij toeschouwers zich scharen rond een lege stoel met een keppeltje. Voor de oorlog telde Polen drie miljoen Joden; de weinigen die de holocaust overleefden gingen na de oorlog op de vlucht voor pogroms en antisemitisme.