Aminatta Forna
Aminatta Forna © Jonathan Ring

Waarom Aminatta Forna haar nieuwste roman in Kroatië laat spelen

Als een scherp mes kwamen de boeken over Sierra Leone door Aminatta Forna binnen. Nu koos de Brits-Sierraleoonse schrijfster voor Kroatië als plaats van handeling en traumatische herinnering. Ze vertelt hoe ze daarop kwam.

'Waarom is het toch zo vreemd als een 'Afrikaanse' schrijfster eens een roman laat spelen in Kroatië? Ik word er steeds maar naar gevraagd', zegt Aminatta Forna. Ze schudt lachend haar hoofd. In haar jongste roman The Hired Man (vertaald als Het huis met de schaduw) komt geen Afrikaan voor. 'Toch zag ik het in een grote boekwinkel in New York op de plank met Afrikaanse literatuur staan.'

Ze sprak de manager erop aan en de roman werd verplaatst naar een tafel met Europese literatuur. Helemaal onbegrijpelijk is de verwarring niet: tot nu toe speelden alle boeken van Forna - Schotse moeder, Sierraleoonse vader - in Afrika.

Het land van haar vader, waar zij als kind een aantal jaren woonde voor ze definitief naar Engeland uitweek met haar stiefmoeder, is niet zomaar een decor. Forna drong in twee verbijsterende boeken door tot het wezen van het geweld, de dictatuur en de rebellie in Sierra Leone.

Eerst verscheen in 2002 de memoires van de dochter (The Devil that Danced on the Water), een journalistieke zoektocht naar de toedracht van de executie, in 1975, van haar vader. Hij was arts, dissident en ex-minister van zijn land.

In 2010 publiceerde Forna de roman The Memory of Love. Daarin loopt de herinnering aan het verraad uit haar vaders tijd dwars door de veel recentere herinnering aan het gruwelijke geweld van de jaren negentig in Sierra Leone. Het land was wereldnieuws met berichten van kindsoldaten die handen, armen en benen afhakten van vrouwen, kinderen en oude mannen.

Het is dus wel een stap voor haar trouwe lezers, naar Kroatië.


Forna was in Den Haag voor het literaire festival Writers Unlimited. Het huis met de schaduw was 'boek van de maand' bij De Wereld Draait Door. Het is een prachtige, broeierige roman die speelt in de streek Krajina - het recente verleden van geweld en etnische zuivering leidt tot spanning tussen de dorpsbewoners. Een Brits gezin heeft er een huis gekocht.

Hoe kwam u ertoe uw roman in Kroatië te laten spelen?
'Ik wilde nog meer schrijven over burgeroorlogen. Er waren nog veel vragen die ik me stelde, maar over Sierra Leone was ik al zo ver gegaan als ik kon. Ook wilde ik het geweld lostrekken van Afrika en de universele kant ervan laten zien. Het is niet zo dat al die barbaarse taferelen zich alleen in Afrika afspelen.

'De vonk voor dit boek sprong over toen ik met een paar vrienden uit Kroatië over 'onze burgeroorlogen' aan de praat raakte. Er waren veel meer overeenkomsten dan verschillen. Onze gesprekken gaan over hetzelfde: wie deed wat? Heb je gehoord wat die en die deed? We deelden de verbijstering over wat mensen die we kenden, hadden misdaan. De motieven voor hun wandaden hadden vaak weinig met het conflict te maken. Bekenden werden ook uit persoonlijke jaloezie verraden.

'In Sierra Leone onderzocht ik een berucht drama op een universiteit, waar bij een aanval door rebellen een bloedbad onder academici was aangericht. De dader bleek echter een student die zich vernederd had gevoeld en nu de gelegenheid aangreep wraak te nemen op zijn docenten.'

Was het een opluchting niet meer over uw eigen herinneringen en die van uw familie te schrijven?
'Het is heel anders. Ik vond het een eer over Sierra Leone te schrijven, mijn kunst te kunnen inzetten om mijn land over pijnlijke kwesties te laten praten. De reacties op mijn memoires waren overweldigend. In dat jaar, 2002, was de burgeroorlog net officieel beëindigd verklaard. Overal waar ik optrad in Sierra Leone, waren de zalen vol. Iedereen sprak. Het zwijgen was doorbroken.

'Dat is bijzonder. In andere landen is dat niet zo. In Spanje spreken ze nog steeds niet over verraad uit de burgeroorlog. In Kroatië heerst diepe stilte. Voor mijn onderzoek daar trok ik door Krajina met een Britse journalist die de burgeroorlog in de jaren negentig had verslagen. Niemand sprak graag. De Kroaten die mij hielpen als tolk en als bemiddelaar om met personen in contact te komen, zeiden: ze willen alleen met je praten omdat je iemand van buiten bent. Alleen buitenstaanders kunnen een eerlijk verhaal vertellen.'


Het huis met de schaduw gaat net als The Memory of Love over geweld, zwakte, verraad van vrienden en het leven na de oorlog, met vijanden die weer buren zijn. Zal dit boek ook onder Kroaten het debat openen?
'Dat betwijfel ik zeer. Ik heb The Hired Man meer voor de Britse lezers dan voor de Kroaten geschreven. De hoofdpersoon, Duro, houdt het stadje in spanning. Zijn zwijgende aanwezigheid is zijn wraak. Maar ik heb de Britse Laura er met een reden naartoe gestuurd. Zij is behept met die typisch Britse houding: wat ik niet wil zien is er niet, met wat hier is gebeurd, hoef ik niets te maken te hebben.

'Al die advertenties in Engelse kranten voor goedkope tweede woningen en landgoederen in Kroatië, brachten me op het idee van een Engels gezin dat een huis met een besmet verleden koopt in een voormalig oorlogsgebied. Voor Britten is oorlog iets dat je voert buiten de eigen landsgrenzen. Daardoor hebben zij een heel naïef idee over oorlog en vrede. Laura sluit haar ogen voor de gruwelen die zijn gebeurd. Haar dochter Grace luistert wel naar Duro: als het vechten is gestopt, betekent dat nog niet dat de oorlog voorbij is.'


Aminatta Forna: Het huis met de schaduw (The Hired Man), uit het Engels vertaald door Aleid van Eekelen-Benders en Marijke Versluys. Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 19,95 euro.



Sierra Leone

Aminatta Forna (Glasgow, 1964) is een Britse schrijfster, ze woont in Londen. Haar eerste boeken spelen in het land van haar vader, Sierra Leone. Forna's vader ontmoette haar Schotse moeder toen hij medicijnen ging studeren in Aberdeen. Mohamed Forna zette een eigen kliniek op in het binnenland van Sierra Leone, maar raakte weldra diep betrokken bij de politiek en werd in 1975 als dissident opgehangen. Aminatta Forna was toen nog een kind. Ze schreef erover in The Devil that Danced on the Water. Daarvoor was ze journaliste bij de BBC - 'om de huur te kunnen betalen'. Forna schrijft af en toe boekrecensies in The Guardian, 'om goede boeken van anderen onder de aandacht te brengen'.