Kaart die in opdracht van Antoine Louis de Bougainville is gemaakt voor zijn boek 'Le voyage autour du monde'.
Kaart die in opdracht van Antoine Louis de Bougainville is gemaakt voor zijn boek 'Le voyage autour du monde'. © Peter Lipton

'Spanjaarden kregen dubbel loon voor verblijf op de Falklands. Niemand wilde'

Jasmijn Visser en Peter Lipton zijn op Oost Falkland en beschrijven de conflictueuze geschiedenis van het deel en het bloedvergieten dat daarmee gepaard ging.

Port Louis is een kleine nederzetting op Oost Falkland die twee families herbergt. Niets zou je bij een bezoek doen vermoeden dat deze afgelegen plek toneel is geweest van Franse, Spaanse, Argentijnse, Amerikaanse en Engelse bezetting, moord en intrige, behalve als je net iets beter op de glooiingen in het landschap let; de nederzetting is bedekt met ruïnes van door de eeuwen heen.

In 1764 zoekt de Fransman Antoine Louis de Bougainville een veilige nieuwe vestigingsplek voor een uit Canada verbannen Franse kolonie. Met 150 man voeren ze vanuit Saint Malo naar de Falkland Eilanden waar ze een stad vestigen genaamd Port Saint Louis, naar de Franse koning. Het is de eerste nederzetting die er ooit gesticht op de Falklands. De eilandengroep noemen ze Les Malouines, naar San Malo. Een jaar later stichten de Engelsen aan de andere kant van het eiland Port Egmont. De Fransen en Engelsen co-existeren op de eilanden zonder te weten van elkaars aanwezigheid.

Wanneer de Spanjaarden ontdekken dat de Fransen zich hebben gevestigd op de Falkands zijn ze laaiend. Ze beroepen zich op het verdrag van de Tordesillas -dat Zuid Amerika verdeelt tussen Portugal en Spanje- en eisen de eilanden op. Frankrijk, dat zich op dat moment in een revolutie verwikkeld is kan zich geen oorlog permitteren en laat zich uitkopen.

De Spanjaarden herdopen de nederzetting als Puerto Solidad en vervormen les Malouines tot Islas Malvinas, de naam die Argentinië nog steeds voor de Eilanden in gebruik is. De Spanjaarden stellen een gouverneur aan en verblijven met ongeveer dertig man in de nederzettingen. Toch kunnen ze zich niet aarden op deze barre plek; voor iedere man die een tweede jaar op de Malvinas wil verblijven biedt Spanje en jaar lang dubbel loon. Niemand neemt het aanbod aan. In 1811 verlaten de Spanjaarden de eilanden. De gouverneur vestigt zich in Argentinië en laat de eilandgroep uitgebreid met boten patrouilleren zodat geen ander land zich op de Falkland Eilanden kan vestigen.

Port Louis wordt pas in 1828 weer bewoond, wanneer de Hamburgse koopman Luis Vernet uit naam van Argentinië er komt met een groep gaucho's (Argentijnse veedrijvers) en zeehondenjagers. Hij krijgt van Argentinië het alleenrecht om op zeehonden en walvissen te jacht te maken. In 1831 neemt hij 3 Amerikaanse schepen in beslag die op zijn vaarwater binnendringen. Wanneer hij met deze gevangenen naar Argentinië vaart komt het Amerikaanse schip, de USS Lexington en verwoest het grootste deel van Port Louis en de wapenopslag. De Amerikanen verklaren de Falkland Eilanden terra nullius, niemandsland.

Dit incident leidt tot onrust bij de aanwezige gaucho's. Wanneer Vernet's waarnemer, Matthew Brisbane, in 1833 aankomt om de orde te herstellen breken er rellen uit. De gaucho's hakken eerst zijn vingers af en scalperen hem, daarna laten ze hem door een paard over de eilanden slepen.

Na deze serie incidenten ziet Groot Brittannië zijn kans schoon om in te grijpen. Moeiteloos verjagen ze de overgebleven gaucho's uit Port Louis en nemen de Falkland Eilanden over. Vanaf dit moment zijn de Falkland Eilanden Engels bezit.

Avontuurlijke geschiedenis
In het soevereiniteitgeschil tussen Argentinië wordt de avontuurlijke geschiedenis van Port Louis vaak aangehaald. Veel vragen zijn moeilijk te beantwoorden; Wie waren de eerste bewoners van de Falkland Eilanden? Wie was Luis Vernet precies, als Europeaan die voor Argentinië werkt maar ook handelde met Engeland? Waren de eilanden inderdaad een terra nullius zoals de Amerikanen claimden? En vooral; hebben claims gemaakt in een periode van kolonialisme nog steeds draagkracht?

Lees hier meer over de reis die Jasmijn Visser en Peter Lipton maken naar de Falklands.

TheFalklandsProject is onderdeel van het programma The Ultraperipheric in opdracht van TAAK en Land Art Contemporary en wordt gesponsord door het Modriaanfonds, Land Art Contemporary en Stichting Kunst en Openbare Ruimte. The Falklands Project is een samenwerking van Jasmijn Visser en design-duo Metahaven.