Knols c.s. in overleg.
Knols c.s. in overleg. © Andreas Rose

De coatingexpert weet hoe het moet

Vandaag in Ware Wetenschap: medisch entomoloog Bart Knols brainstormt over een wapen tegen malariamuggen. Het is zijn levensdoel om de ziekte uit te roeien.

Onder een mangoboom in the middle of nowhere. Daar begint het nieuwe onderzoeksproject onder leiding van Bart Knols, hoofd innovatie bij het Wageningse onderzoeksinstituut In2Care. Met een internationaal gezelschap van vijftien mannen en vrouwen, afkomstig van universiteiten en bedrijven, zit hij in een cirkel in het Tanzaniaanse dorp Idete. 5 miljoen euro subsidie heeft het gezelschap gekregen van de Europese Unie. Voor dat geld moet het team een nieuw product ontwikkelen dat malariamuggen doodt.

's Werelds gevaarlijkste dier
Jaarlijks overlijden ruim een miljoen mensen aan malaria, waarmee de malariamug met afstand 's werelds gevaarlijkste dier is. Daar in de Tanzaniaanse Kilomberovallei, zo'n 400 kilometer van hoofdstad Dar Es Salaam, gaat het gelukkig relatief goed. Sinds de introductie van onder meer klamboes en voorlichtingsprogramma's is malaria met 90 procent teruggedrongen.

Maar de vijand knokt zich alweer terug. Zo prikken de muggen steeds vroeger op de avond, wanneer mensen nog niet onder hun netten liggen. En dus wordt het tijd voor een nieuw wapen, dat Mosquito Contamination Device (MCD) is gedoopt. Knols - korte broek, blote voeten - staat op van zijn plastic stoel en pakt een takje. Hij tekent in het zand de levenscyclus van de Tanzaniaanse malariamug. Hoe ze op basis van geur het huis van een zieke dorpsbewoner binnendringen om bij hem de malariaparasiet op te pikken. Hoe de volgezogen mug een paar dagen in een donker hoekje uitrust voor ze op zoek gaat naar een plas water om haar eieren af te zetten.

Als Knols beschrijft hoe pasgeboren muggen zich voeden met suikers van planten en fruit, oppert iemand: 'Kunnen we ze dáár aanpakken? Bijvoorbeeld door ze met iets zoets een val in te lokken?' Het gezelschap kijkt rond. Overal liggen mango's op de grond. Opengebarsten, rottend. 'Qua zoetigheid is het hier één grote snoepwinkel voor muggen', zegt Knols. 'Daar kan een val nooit mee concurreren. We zullen de muggen in een ander stadium te grazen moeten nemen.'

Resistentie bestrijden
Even later wijst Knols op het probleem van resistentie: hoe muggen generatie op generatie steeds slechter reageren op bestrijdingsmiddelen. Het liefst, zegt hij, zou je de muggen in één keer willen bestoken met een heel arsenaal aan middelen. De kans op resistentie wordt daardoor minder. Maar ja, vraagt hij zich af, hoe ziet zo'n multiwapen eruit? Hoe produceer je zoiets op een betaalbare wijze?

'Ik heb een idee', zegt een medewerker van het Belgische chemische bedrijf CTF2000. Hij weet veel van coatings; een onverwacht specialisme in een gezelschap vol muggenexperts. 'We kunnen coatings in fijnmazige rasters printen. Dan spuiten we verschillende bestrijdingsmiddelen vlak naast elkaar op één plaat. Razendsnel en goedkoop.' Knols kijkt op en glimlacht. Dat hij ooit nog iets van een Belgische coatingexpert zou opsteken bij zijn strijd tegen malariamuggen.  

Morgen in Ware Wetenschap: zoeken naar de oorsprong van de zenuwziekte MS.