Maartje Wortel.
Maartje Wortel. © -

Maartje Wortel: 'Je kunt de fantasie van een ander niet strafbaar stellen'

Het programma Pauw & Witteman stopt er na acht jaar mee, apothekers weigeren euthanasiemiddelen en waarom is het verbieden van vereniging Martijn een slecht idee? Schrijfster Maartje Wortel bespreekt het nieuws van de dag in de Nieuwsbreak.

U heeft een brief ondertekend, vandaag in de Volkskrant gepubliceerd, waarin een beroep op de Hoge Raad wordt gedaan om de Vereniging Martijn niet te verbieden. Waarom?
'Het is een initiatief van de schrijver Anton Dautzenberg, hij stuurde mij een mail met de vraag of ik het wilde ondertekenen. Ik volg deze discussie al langer. Een tijd terug waren in Pauw & Witteman een stel mensen in de studio die fel protesteerden tegen een pedofiel in hun stad. Pedofielen moesten dood. Van die agressie schrik ik. Ik ben niet voor pedofilie. Ik zeg niet: O, je mag best aan kinderen zitten. Als dat gebeurt, is dat afschuwelijk. Maar de mensen in de vereniging Martijn hebben niets gedaan, ze hebben geen strafbaar feit gepleegd. Je kunt de fantasie van een ander niet strafbaar stellen.'

Is de fysieke en mentale bescherming van jonge kinderen niet belangrijker dan het recht op vrijheid van vereniging en van meningsuiting?
'Het is gevaarlijk om zo'n vereniging te verbieden. Ik weet niet zo goed wat die mensen van Martijn doen als ze bij elkaar komen. Ik neem aan praten, ik denk niet dat ze kinderen uitnodigen of tegen elkaar zeggen: gezellig dat jij er ook bent. Het is een plek om zielsverwanten te ontmoeten. De vraag is wat je krijgt als je dat gaat verbieden. Als je depressief bent - en dat is misschien een gevaarlijke vergelijking - dan helpt praten ook. Het gaat wel over mensen met een afwijking. Met zo'n vereniging is het tenminste zichtbaar wie erbij horen. Mensen denken dat ze met het verbieden van die verenging een probleem oplossen, maar dat is niet zo.

Pedofilie is in dertig jaar tijd uitgegroeid van een 'geaardheid die moet kunnen' tot de belichaming van het ultieme kwaad, stond afgelopen weekend te lezen in katern Vonk. Waarom zijn we zo hysterisch geworden?
'Vroeger was pedofilie veel zichtbaarder. Er werd niet zo moeilijk over gedaan. Er waren bijvoorbeeld schrijvers die het over jonge jongens hadden, alsof het een grap was. Daar ben ik niet voor. Ik heb die brief ondertekend omdat ik er tegen ben dat de verbeelding aan banden wordt gelegd.'

Het zal wel gek zijn als het stopt. Het is een beetje als moeder en vader die gaan scheiden na een lang huwelijk. En dat ze dan in hun eentje op je verjaardag verschijnen

Iets anders. Pauw zonder Witteman, wordt dat wat?
'Wat een relaxte vraag. Als ze stoppen omdat ze het zelf wel genoeg vonden, dan vind ik dat goed. Als ze het doen vanwege de kijkcijfers, is dat jammer. Ik vind het journalistiek gezien het beste programma op de Nederlandse televisie. Het zal wel gek zijn als het stopt. Het is een beetje als moeder en vader die gaan scheiden na een lang huwelijk. En dat ze dan in hun eentje op je verjaardag verschijnen. Ach, kinderen wennen daar ook aan.'

Moet Jeroen Pauw dit in zijn uppie gaan doen of zegt u, Eva Jinek, schuif vooral aan?
'Met Jinek erbij lijkt me leuk. Ik moet er wel bij zeggen: ik heb geen televisie. Ik weet dus vrij weinig af van wat er op televisie allemaal gebeurt.'

Geen televisie; is dat een principieel besluit?
'Nee. Ik kijk wel eens dingen op Uitzending Gemist terug. Ik kijk ook altijd Memories.'

Memories, wat vindt u daar zo leuk aan?
'Het is een programma dat al heel lang meedraait, het gaat over een verloren tijd. Een moeder die een brief heeft achtergehouden waardoor iemand de liefde is misgelopen. Ze hebben zich een leven lang afgevraagd: wie is die persoon? Wat als? Dat soort dingen maken wij niet meer mee. De ontmoeting is altijd een anticlimax. Als je de controle niet hebt, beeld je je allerlei boeiende dingen in.'

Als je je nu afvraagt hoe het met iemand is gelopen, Google je dat gewoon even.
'Dat is jammer. We weten alles van iedereen en dat is niet spannend. We vragen ons niet meer af hoe leven van anderen is.'

Is de duo-presentatie zoals Pauw en Witteman dat deden uit?
'Ligt aan het duo. Ik houd van duo's. Je krijgt een veel completer beeld van de gasten, met twee vragenstellers. De interviewer ziet alles toch door zijn eigen ogen.'

Als schrijver heb je dat niet, u werkt altijd alleen.
Ja, ik ben vaak alleen. Maar ik heb vrienden in mijn hoofd.'

Ik verbaas me er wel over hoeveel mensen willen delen. Ik zou zeggen: koester je geheimen. Het is van jou, zonde dat je het weggeeft

Vanavond is het Grote Interviewgala in de Amsterdamse Stadsschouwburg met als thema: vragen over het privéleven, moet dat allemaal kunnen? En ook: is het succesvol? Heeft u wel eens last gehad van te persoonlijke vragen in een interview?
'Mensen stellen vaak persoonlijke vragen. Dat vind ik vaak niet zo interessant. Dus dan lieg ik, of draai ik er wat omheen. Veel journalisten geloven alles wat je zegt. Dan drijven ze je in een hoek en denken ze dat dat is wie jij bent. Eigenlijk zeggen de vragen meer over de interviewer zelf. Als jij steeds over vreemdgaan begint, dan zit je daar zelf kennelijk mee.'

Het interview is toch ook een wederzijdse deal? Hoe opener de geïnterviewde is - over familiegeheimen, vreemdgaan, aantal partners - hoe meer aandacht ze krijgen...
'Het is maar hoe graag je aandacht wilt. Het is de verkeerde aandacht, denk ik. Ik vind het ook vaak fijn om te lezen, daar niet van. Ik verbaas me er wel over hoeveel mensen willen delen. Ik zou zeggen: koester je geheimen. Het is van jou, zonde dat je het weggeeft.'

Krijgen we genoeg van al die persoonlijke vragen, treedt er verzadiging op?
'Ik weet niet hoe het bij jou werkt, maar ik vind iemand duizend keer interessanter als mensen niet zoveel over zichzelf zeggen, dan kun je je eigen verhaal maken. Als iemand direct begint over hoe vaak hij of zij is vreemdgegaan of depressies, dan denk ik: wat moet je van mij? Een tijd terug had Sigmund daar een leuk stripje over: wie is er nou weer depressief? Al die acteurs en schrijvers die vertellen dat ze depressief zijn, het is een belediging voor mensen die het echt zijn.'

Waarover heeft u zich vandaag verbaasd?
'Ik verbaas me over eigenlijk alles in het nieuws. Vandaag staat in de Volkskrant dat sommige apothekers weigeren om euthanasiemiddelen te verstrekken. Mensen bemoeien zich tegenwoordig op alle mogelijke manieren met alles. Dat vind ik gevaarlijk. Een tijd terug las ik over een verbod om dronken in het café te zijn. Dat is toch raar, want daar is het café voor.'
 
De weigerapotheker staat symbool voor een bredere ontwikkeling?
'Een apotheker bepaalt dus wat wel of niet goed is voor de ander. Als je met hoofdpijn komt, kunnen ze dus zeggen: houd die hoofdpijn maar, want ik ben tegen pillen. Mensen zijn bang de controle te verliezen, daar gaat het uiteindelijk om.'

Hoe komt dat?
'Angst. Mensen zijn bang voor het onbekende. Iedereen moet overal hetzelfde over vinden. Nederland is een fijn land om in te leven, we hebben juist voor zaken als euthanasie gevochten.'

En nu zijn we die vrijheden aan het verkwanselen?
'Dat is misschien wat te sterk gesteld. Dit is geen beleid vanuit de overheid. Euthanasie is niet makkelijk om te doen, er gaat een hele procedure aan vooraf. Dat lijken mensen soms te vergeten. Het is harteloos om dan te stellen: het mag niet. Die apothekers geloven echt dat zij dat mogen bepalen. Die bemoeienis baart mij wel zorgen.'

Nog een kijk- of leestip voordat we naar huis gaan?
'Naast Memories bedoel je?'

Ja?
'De Volkskrant Beeldende Kunstprijs is gewonnen door Floris Kaayk. Ik volg hem al een tijdje. Hij maakt leuke filmpjes. In een filmpje doet hij alsof hij kan vliegen. Hij speelt met de verwachting van mensen. We willen echt graag geloven dat vliegen mogelijk is. Dat hij mensen zo kan misleiden, maakt zijn werk interessant.'