Ricardo van Rhijn (midden) van Ajax in duel met Kevin Strootman (rechts) van PSV in december vorig jaar.
Ricardo van Rhijn (midden) van Ajax in duel met Kevin Strootman (rechts) van PSV in december vorig jaar. © ANP

'Ajax is op cruciale momenten beter dan PSV'

Sander IJtsma blikt vooruit op PSV-Ajax. Hoe kan het dat Ajax ondanks een veel minder doelsaldo, toch drie punten meer heeft dan PSV?

Het zou PSV vertrouwen moeten geven voor de kraker van zondag: de ploeg is een aanvalsmachine die volop kansen creëert en veruit het beste doelsaldo van de eredivisie heeft.

En het klopt: het vermogen om kansen te creëren, is een teken van kwaliteit van ploegen, zoals we eerder schreven op deze plek. Maar als PSV een grotere kansenmachine is dan Ajax - hoe kan het dan dat Ajax drie punten voorstaat?

Het antwoord komt als je wat dieper in de cijfers graaft. Dan blijkt dat Ajax beter is op de momenten die er toe doen, terwijl PSV de meeste kansen blijft creëren in wedstrijden die al beslist zijn. Ajax is PSV in twee cruciale fases van de wedstrijd de baas: bij één goal achterstand en bij een gelijke stand. PSV is daarentegen veel beter in het creëren van kansen dan Ajax bij een voorsprong van één goal.

Om George Orwell te parafraseren: alle doelpunten tellen even veel, maar sommige doelpunten zijn belangrijker dan andere.

Ik kijk naar het gedrag van PSV en Ajax in drie fases - die bij één goal achterstand, bij één goal voorsprong, en bij een gelijke stand.

Uitkomst bij gelijke tussenstand
    Goal tegen Geen goals meer Goal gescoord Totaal TSR
Ajax   8 9 27 44 0,668
PSV   14 3 28 45 0,604

Ajax heeft dit seizoen 44 keer met een gelijke tussenstand te maken gehad en PSV 45 keer. Vanuit die situatie wisten ze beide ongeveer 60 procent van de gevallen op voorsprong te komen. Het cruciale verschil: PSV kwam 14 keer op achterstand; Ajax slechts 8 keer. Ajax gaat meer kansen creëren als ze achter staan, PSV minder. Dat blijkt ook  uit de schotenverhouding (TSR, Totale Schoten Ratio) van beide ploegen bij een gelijke stand: Ajax krijgt dan 66,8 procent van de kansen, PSV 60,4 procent.

Ajax is ook beter dan PSV als het achter staat. Bij een goal achterstand wordt Ajax een intimiderende aanvalsmachine, met een TSR van 0.741. Ze krijgen dan dus drie keer zoveel kansen als ze hun tegenstander toestaan. Dat zie je terug: 6 van de 8 achterstanden maakte Ajax goed. Alleen in de beide wedstrijden tegen Vitesse wisten ze een achterstand niet om te buigen.

Uitkomst bij een goal achterstand
  Goal tegen Geen goals meer Goal gescoord Totaal TSR
Ajax 1 1 6 8 0,741
PSV 5 5 7 17 0,612

PSV doet dit veel minder. Na 17 keer een goal achterstand, wist het slechts 7 maal een gelijkmaker te scoren. PSV repareert dus slechts 41 procent  van de achterstanden, evenveel als het gemiddelde in de eredivisie.

UItkomst bij een goal voorsprong
  Goal tegen Geen goals meer Goal voorsprong Totaal TSR
Ajax 9 3 21 33 0,555
PSV 9 3 18 30 0,678

Bij een voorsprong is PSV op zijn best. Het is de enige eredivisieploeg die meer kansen gaat creëren als ze voor staan. (Verrassend, maar waar.) Ajax gaat bij een voorsprong - zoals alle andere ploegen - juist minder kansen creëren, maar het zijn wel betere kansen. Ajax benut dan 1 van de 4 kansen, terwijl PSV nog altijd ruim 7 kansen nodig heeft.

Ook bij meer dan één goal voorsprong blijft de PSV-machine op volle toeren draaien, terwijl Ajax dan (bewust?) gas terug neemt. Dat leidde tegen Vitesse en Heracles tot duur puntenverlies.

Er zijn dus eigenlijk verschillende Ajax'en en verschillende PSV's. Dat verklaart dat Ajax toch drie punten voorstaat, ondanks een minder doelsaldo. Bij een voorsprong scoort PSV veel onbelangrijke doelpunten - alsof het een geruststellende voorsprong nodig heeft om te ontdekken hoe goed het is. Ajax gedraagt zich anders: bij een voorsprong neemt Ajax gas terug en kiest het voor kwaliteit van de gecreërde kansen, maar bij een achterstand weten ze hun tegenstander te overvleugelen.

Daarom zou een vroege 1-0 voorsprong van PSV zondag mooi zijn. Dan krijgt u de mooiste wedstrijd.

Sander IJtsma blogt voor voetbal- en statistiekenblog De Zestien.