Jeroen Willems
Jeroen Willems © ANP

Postuum Jeroen Willems: veel en veelzijdig

Charmant, ongrijpbaar, vleiend, heel soms vilein - Jeroen Willems kon het allemaal zijn. Maandag overleed een van de grootste acteurs van Nederland aan een hartstilstand.

De laatste grote toneelrol van Jeroen Willems was die van Ludwig II bij de Münchner Kammerspiele. In regie van Ivo van Hove, die daar was op uitnodiging van Johan Simons, de intendant van het stadsgezelschap in München.

Dolende zielen
De rol van de getroebleerde Beierse koning markeerde niet alleen zijn grote talent als vertolker van mannen met dolende zielen, maar het spelen daar in München moet voor hem ook een warm bad zijn geweest. Hij kon zich immers wentelen in de aandacht van twee belangrijke toneelleiders die voor de ontwikkeling van zijn acteurscarrière belangrijk zijn geweest. Bij Van Hove speelde hij in zijn beginjaren een prachtige Richard II en bij Simons kwam deze van nature teruggetrokken en soms zelfs schuwe acteur tot wasdom.

Willems speelde de rol van Ludwig op gepast cerebrale wijze, een man die verdwaald leek in zijn eigen leven. Koning tegen wil en dank, kunstliefhebber, homoseksueel in omstandigheden waarin dat ongewenst was. Het zadelde hem op met verlangens die maar moeilijk hanteerbaar waren, en juist dat kon Willems als geen ander in het theater voelbaar maken.

Maandagavond zou Jeroen Willems optreden in Carré, tijdens het gala waarop het 125-jarig bestaan van dit Amsterdamse theater zou worden gevierd, in aanwezigheid van koningin Beatrix. Tijdens de repetities werd hij onwel; later die dag is hij op 50-jarige leeftijd aan een hartstilstand overleden.

Hollandia
Willems studeerde in 1987 af aan de Toneelacademie Maastricht. Het was vooral bij Simons' theatergroep Hollandia waar hij volledig kon ontdekken waartoe hij als acteur in staat was. Hollandia maakte theater op locatie, ver weg van het pluche van de schouwburg. Hij stond er in de modder in boerenstukken en speelde foute machthebbers en romantische antihelden.

Zijn solovoorstelling Twee Stemmen (1997), gebaseerd op het controversiële oeuvre van de Italiaanse filmmaker en schrijver Pier Paolo Pasolini ging uiteindelijk de hele wereld over. Het maakte hem ook een bekend en gewaardeerd acteur in vooral Duitsland en Frankrijk. Met als kenmerk een ingehouden, dierlijke kracht, een gevaarlijk soort acteren, met een soms erotische en ook lepe uitstraling. En die sonore, geheimzinnige, beetje slepende stem.

Maar Jeroen Willems wilde meer, en bewandelde soms opmerkelijke paden. Zingen bijvoorbeeld. Hij vertolkte twee keer de rol van Jacques Brel, niet in een voorstelling waarin dat leven werd uitgebeeld maar als zanger. Hij wilde Brel niet imiteren, maar aan zijn teksten en chansons een eigen interpretatie geven. Vanuit de inhoud, niet vanuit de zangtechniek. Je moet het lef maar hebben, en dat had hij, soms tot zijn eigen verbazing, twijfelaar als hij ook was. Want Willems kon ook twijfelen aan alles: leven, liefde, carrière. Maar hij deed Brel, en hoe.

Het leverde onder meer de voorstelling Brel, de zoete oorlog op. Muziektheater waarin de passie van Brel en het terughoudende, tikkeltje mysterieuze van Willems een opwindend verbond aangingen. Hij kreeg er de Louis d'Or voor.

Lees het volledige postuum van Jeroen Willems in de Volkskrant van vandaag.