'Wat je ook van Juncker vindt, hij heeft meer draagvlak dan Cameron'
© EPA

'Wat je ook van Juncker vindt, hij heeft meer draagvlak dan Cameron'

De Britse premier David Cameron voert een merkwaardige Europa-politiek, schrijft Meindert Fennema. 'Aan de ene kant dreigt hij met uittreden, aan de andere kant is Cameron mordicus tegen een eventueel toetreden van Schotland als de Schotten op 18 september kiezen voor politieke autonomie.'

Ik geloof niet dat een directeur van het Duitsland Instituut ooit zulke harde kritiek op Duitsland heeft geuit als Ton Nijhuis deed in zijn opiniebijdrage van vorige week vrijdag.

Angela Merkel was ondanks grote druk achter Jean-Claude Juncker -  kandidaat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie namens de Europese Volkspartij (EVP) - blijven staan. Logisch, want de EVP is ook de partij van Merkel. De Engelsen wilden Juncker niet - er waren meer Europeanen die Juncker niet wilden - maar de Conservatieven hebben de Europese Volkspartij in 2009 verlaten om zelf een Europese partij op te richten, de Alliantie voor Europese Conservatieven en Hervormers, die vooralsnog weinig invloed heeft in het Europese parlement.

Een dag eerder kopte de Volkskrant op pagina 1: 'De man die niemand wilde, wordt het toch'. Die niemand wilde? De meerderheid van het Europees Parlement was voor Juncker, en de overgrote meerderheid van de Europese Raad van ministers ook. Alleen de Engelse premier Cameron en de Hongaarse premier Orbán stemden tegen. Hoeveel draagvlak wil je hebben?

Van de 'high politics' naar de 'low politics'
Het was voor het eerst dat de voorzitter van de Commissie niet op voordracht van de Raad van Ministers, maar op voordracht van het Europese parlement werd gekozen. In feite is daarmee de verkiezing van de voorzitter van de commissie verschoven van de 'high politics' naar de 'low politics'. Van de diplomatieke arena naar de parlementaire arena.

In een dergelijke constructie, door Nijhuis 'een wanstaltige vertoning' genoemd, ligt het voor de hand dat de kandidaat van de grootste fractie in het parlement de meeste kans maakt voorzitter te worden. De eurosceptici wilden Juncker niet, maar ja, de eurosceptische partijen vormen een kleine minderheid in het Europese parlement. Jammer voor de eindredactie van de Volkskrant, voor Wilders en voor al die anderen die voorstanders van de EU 'eurofielen' noemen.

Schijndemocratie
Ton Nijhuis meent dat het feit dat Engeland tegen Juncker was voldoende reden had moeten zijn om Juncker niet te kiezen. Hij kiest daarmee impliciet voor het oude model van besluitvorming waarin de Europese Raad bij unanimiteit de voorzitter van de commissie aanwijst. Nijhuis vindt dat de huidige weg waarlangs de commissievoorzitter gekozen wordt een 'schijndemocratie' is. Het lijkt erop dat hij het hele Europees Parlement als een schijndemocratie beschouwt, net zoals de buitenparlementaire oppositie veertig jaar geleden de nationale parlementen als 'schijndemocratie' bestempelden.

De radicale studenten waren destijds voor de directe democratie, die nu zijn vorm gevonden lijkt te hebben in het referendum. Dat is wat Nijhuis ook voor Europa wil. Maar hij is niet erg consequent.

Minachting voor de kiezer
Enerzijds vindt hij dat 'wij' Cameron niet voor het hoofd mogen stoten; daarvoor draagt hij geen democratische maar geopolitieke en historische argumenten aan die in de diplomatieke arena opgeld doen. Anderzijds wil hij een referendum 'over de richting waarin we Europa verder zouden moeten ontwikkelen'. ('Wilt u meer of minder Europa?')

Volgens Nijhuis is Juncker te kort geschoten omdat hij zich in de aanloop tot zijn verkiezing in stilzwijgen gehuld heeft 'om maar geen vijanden te maken'. Nijhuis vindt dat zwijgen een minachting van de kiezer. Dat mag hij vinden, maar de grote meerderheid van de Europese kiezers heeft op een partij gestemd die vóór het behoud van de euro en vóór verdergaande Europese integratie is. Nijhuis suggereert dat we daarmee de kans op een Wereldoorlog vergroten. Hij schrijft althans: 'Dat uitgerekend in Ieper, waar zoveel Engelse soldaten het leven hebben gelaten, uitgerekend de plek is waar Cameron in het stof moet bijten en door vrijwel alle partners de rug toe wordt gekeerd maakt het drama compleet. De 100-jarige herdenking van de Eerste Wereldoorlog als de symbolische breuk tussen Europa en Engeland.' Begrijp ik het goed dan wil Nijhuis een appeasement politiek voeren ten opzichte van Engeland op basis van argumenten die aan de Eerste Wereldoorlog ontleend zijn.

Wil Nijhuis nu terug naar politiek van het machtsevenwicht in het 19de eeuwse concert van Europa?

Machtsevenwicht
Wil Nijhuis nu terug naar politiek van het machtsevenwicht in het 19de-eeuwse concert van Europa? Dan moet hij vertrouwen op geheime diplomatie. Of wil hij dat de kiezer iets te zeggen krijgt over Europa, zoals hij aan het eind van zijn artikel beweert?

Wat je ook van Juncker kan zeggen ('Katholiek die een leugentje niet schuwt' kopte de Volkskrant afgelopen zaterdag) hij heeft binnen de EU meer draagvlak dan Viktor Orbán of David Cameron.

Cameron voert overigens ten opzichte van de EU een merkwaardige politiek: aan de ene kant dreigt hij met uittreden, aan de andere kant is Cameron mordicus tegen een eventueel toetreden van Schotland als de Schotten op 18 september kiezen voor politieke autonomie.

Ik ben benieuwd wat al die voorstanders van een referendum over Europa vinden van een Schotse wens om lid te worden van de EU en de euro in te voeren. Of telt een referendum in Schotland niet?

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Vorig jaar verscheen zijn eerste roman Het slachthuis.

Volg en lees meer over:

Reacties (0)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens