Type leider beslist race om Torentje

Minder dan drie dagen tot het sluiten van de stembussen zet VVD-lijsttrekker Rutte de verkiezingscampagne op scherp met een reeks waarschuwingen voor de 'bedreiging' die op het land afkomt als niet hij maar PvdA-leider Samsom de verkiezingen wint.

Rutte voorziet problemen met de werkgelegenheid, de belastingen, de veiligheid en de investeringen in wegen, liet hij in het weekend weten via diverse media. Samsom ging er nauwelijks op in en reageerde stoïcijns: 'Ik dacht dat we campagne gingen voeren met ons eigen verhaal om daarmee kiezers naar ons toe te trekken.'

Met zijn onverbloemde aanval op Samsom bevestigt de premier dat de tweestrijd Rutte-Roemer is veranderd in een tweestrijd Rutte-Samsom. Er zijn opiniepeilingen waarin PvdA en VVD allebei op 35 zetels staan. In het tv-programma Buitenhof gaf SP-leider Roemer zondag toe dat hij kansloos is in de strijd om de grootste te worden.

Archetypen
Uit verkiezingsonderzoek door TNS Nipo en de Universiteit van Amsterdam, in opdracht van de Volkskrant, blijkt eens te meer dat de race om het Torentje de komende 48 uur gaat tussen twee leiders die zich in de ogen van de kiezers presenteren als tegengestelde archetypen. Samsom projecteert het cliché 'eerlijk duurt het langst'.

VVD-leider Rutte wordt herkend als een getruukte leider die tot veel bereid is in het Nederlands belang. De VVD heeft nog steeds de beste papieren om de race te winnen, blijkt uit het onderzoek van TNS Nipo/UvA. De liberalen genieten het meeste vertrouwen op de belangrijkste thema's én ze hebben Rutte. Eerlijk is-ie niet, zegt een meerderheid van de ondervraagden; alleen Wilders is nog onbetrouwbaarder. Rutte heeft SP-leider Roemer een kunstje geflikt, vinden ze, over de verhoging van het eigen risico in de zorg.

Bekwaam
Maar veelzeggend zijn de conclusies die diezelfde kiezers uit dat alles trekken. Ja, Roemer is de aardigste, en ook eerlijk. Maar Rutte is de man die we het best naar Brussel kunnen sturen om bureaucraten in Brussel een arm te gaan uitdraaien: de VVD-leider scoort het hoogst op eigenschappen als 'bekwaam' en 'echte leider'. In die zin spelen het ongemak over Europa en de financiële crisis een grote rol; geen tijd voor aardige mensen.

Twee dagen voor de verkiezingen zit Samsom daar precies tussenin. Hij is volgens de kiezers de eerlijkste en scoort tegelijk goed op 'bekwaamheid' en 'echte leider'. Dat is dé verrassing van de campagne.

Eerdere onderzoeken van TNS Nipo/UvA in mei en juni toonden aan dat de potentie van de PvdA vrijwel gelijk was aan die van SP en VVD. Die zogenoemde stemkans, het aantal keer dat die partijen gewerden genoemd als mogelijke keuze, ontwikkelde zich bij de PvdA bovendien in die periode al goed. Mensen konden zich best voorstellen op de PvdA te stemmen. Ooit. Met de juiste leider.

Handicap
Dat was toen opmerkelijk, want de PvdA bungelde onder de 20 zetels en leek kansloos. Samsom was toen juist de handicap van de sociaal-democraten. Hij sprak niet aan. Zijn bekendheid bleef maar steken op het niveau van CDA-leider Sybrand Buma; onbekend en onbemind. Zes televisieoptredens hebben dat radicaal veranderd.