NPO doet greep naar de macht in omroepland

Omroepbestuur volgt visie Sander Dekker bijna één op één

De NPO zet de plannen om macht weg te halen bij de publieke omroepen in volle vaart door. Ze krijgen veel minder te zeggen, mogen weinig meer op internet en moeten straks ook hun begrotingen en reserves met bestuursorganisatie NPO gaan delen. Externe partijen krijgen definitief toegang tot de publieke netten.

NPO voert een machtsstrijd

Hoe zijn de plannen gevallen bij de omroepen? En wat vindt het NPO-bestuur zelf van het uitlekken van het eigen beleidsplan? Een rondvraag. 'Door ons gelekt? Nee, dat past ons niet. Wij zijn in overleg met de omroepen en zoeken op dit onderwerp nooit actief de media op.'

'Fewer, bigger en better', luidt de nieuwe mantra van de NPO, maar in werkelijkheid lijkt het de raad van bestuur vooral te gaan om de zichtbaarheid van het 'merk' NPO, ten koste van de afzonderlijke omroepen. Een machtsstrijd dus, geen kwaliteitsslag, schreef Jean-Pierre Geelen zaterdag.

Dit blijkt uit het beleidsplan 2016-2020 dat in juni moet verschijnen, waarvan het concept in handen is van de Volkskrant. De Nederlandse Publieke Omroep stelt in het rapport 'op een tweesprong' te staan. De commercie is een 'bedreiging voor de zichtbaarheid van de NPO', nu in de mediawereld grote internationale bedrijven als Liberty Global (Ziggo), Google, Apple en Netflix steeds meer de dienst uitmaken.

Relevantie

Om relevant te blijven, is een grote verandering noodzakelijk, stelt het bestuur, dat bestaat uit Henk Hagoort en Shula Rijxman. De acht publieke omroepen dienen een groot deel van hun autonomie op te geven, omdat ze nu nog te veel 'hun eigen doelen nastreven'.

De NPO volgt hiermee in grote lijnen de toekomstvisie van het kabinet die afgelopen najaar werd gepresenteerd. Staatssecretaris Sander Dekker (VVD) kondigde toen aan de publieke omroep te willen 'verbouwen' en het monopolie van omroepen te willen doorbreken. 'Zij zijn niet langer de poortwachters van Hilversum', zei Dekker. De NPO moet de gezamenlijke koers van de publieke omroep gaan bepalen.

Hagoort en Rijxman lijken zijn wensen bijna een op een te vervullen. De omroepen ('de NPO wordt zo een superomroep à la de BBC' ) en producenten ('we willen geen strijd met de omroepen') waren al kritisch. Maar uit het plan komt nu naar voren dat de meeste bezwaren zullen worden genegeerd.

Kosten onder de loep

Sterker, ook de kas lijkt niet langer veilig. 'De NPO gaat gerichter sturen op een doelmatige inzet van alle middelen, zowel van programmakosten als van organisatiekosten.' Omroepen wordt gevraagd hun begrotingen op hoofdlijnen te delen. Alle kosten die omroepen maken, worden onder de loep gelegd. 'Daarnaast is behoefte aan (...) de inzet van reserves en vermogen ten behoeve van programmering.'

Die programmering moet nog centraler tot stand komen. 'We willen meer focus leggen op bepaalde genres. Ook gaan we scherper kiezen welke programma's we aanbieden op welk kanaal en voor wie.' Daarvoor worden 'genrecoördinatoren' aangesteld, naast de al bestaande zendercoördinatoren. Zij maken een voorselectie van alle ingediende plannen, in eerste instantie alleen op het gebied van tv-drama, films en documentaires. Komen die voorstellen tot nu toe alleen van omroepen, vanaf 2016 kunnen ook externe producenten, mediabedrijven en 'talentvolle makers' zich rechtstreeks bij de NPO melden.

De NPO hamert in het uitgelekte concept meerdere malen op de 'rol van betekenis' die hij wil blijven spelen in medialand. Om niet te worden opgeslokt door de concurrentie, kiest het voor een paar 'centrale vindplekken'. Naast de grote tv-zenders NPO1, NPO2 en NPO3, moet NPO.nl vrijwel al het videoaanbod online aanbieden.

Verontwaardiging

Je móét juist overal online zijn, the sky is the limit

Jan Slagter

Omroepen mogen zelf geen gemistdiensten meer aanbieden, al wordt hier de komende weken nog met de protesterende omroepen over gesproken, meldt een voetnoot. Programma's delen via Facebook of YouTube blijft verboden. Daar mag slechts reclame worden gemaakt. Het bestuur spreekt van 'grote risico's' als dat wél gebeurt: 'Onze programma's (...) worden geplaatst in een commerciële omgeving waarin we nauwelijks of geen invloed hebben op de plek die ze toebedeeld krijgen en de context waarin ze terecht komen. De uitvoering van onze missie komt dan in gevaar.'

De nieuwe internetstrategie, waarvan een deel al eerder werd gecommuniceerd, leidde tot een golf van verontwaardiging bij de meeste omroepen. 'Je móét juist overal online zijn, the sky is the limit', zei Jan Slagter van Omroep Max. Ook internetdeskundigen zetten hun vraagtekens. Zij stellen juist dat decentralisatie de trend is: 'Twitter, Facebook, YouTube. Zorg dus dat je bent waar je publiek is en speel daar als publieke omroep een rol van waarde', klonk het. Maar de NPO houdt voet bij stuk.

Innovatie

Ook op het gebied van innovatie wil de NPO de krachten bundelen. 'We stellen één gezamenlijke innovatieagenda op voor productie en ontwikkeling, die we financieren vanuit een gezamenlijk budget.' Ook de rechten van programma's moeten centraler worden geregeld. Omroepen en producenten verdelen de pot nu nog onderling, maar de NPO roept vanaf 2016 één organisatie in het leven die de rechtenverwerving en exploitatie gaat coördineren. Met die inkomsten verdient de NPO naar eigen zeggen weer een deel van de publieke investeringen terug.

Op één punt wordt het advies van staatssecretaris Dekker genegeerd. Waar Dekker opriep te stoppen met amusement, wil de NPO hier absoluut niet aan. 'We achten dit een ongewenste maatregel, omdat daarmee de NPO in de richting van een smalle en aanvullende omroep wordt geduwd. Het belang van de markt en niet dat van het publiek staat dan voorop.'

Uit het uitgelekte NPO-beleidsplan:

Video-on-demand
De NPO wil een eigen video-on-demand-dienst, vol tijdloze programma's van de publieke omroep, die de concurrentie aankan met Netflix en Videoland (RTL). Deze komt náást de bestaande gemistdiensten NPOgemist (gratis) en NPOplus (betaald).

Journalistieke code
Er moet de komende jaren één journalistieke code komen voor nieuws- en actualiteitenprogramma's. Een gezamenlijke ombudsman moet borg staan voor de nieuwe journalistieke code. Klagers mogen zich voortaan bij hem/haar melden.

Dramafonds
De NPO wil de rol overnemen van het wegbezuinigde Mediafonds door vanaf 1 januari 2017 zelf een deel van het budget opzij te leggen voor dit doel. Het 'NPO-fonds' zal op hoofdlijnen veel van de werkwijze van het huidige Mediafonds volgen. Het fonds begint dit jaar al met zijn eerste werkzaamheden.