Ethisch dilemma hangt als donderwolk boven documentaire Moederliefde
© de Volkskrant

Ethisch dilemma hangt als donderwolk boven documentaire Moederliefde

'Mijn ouders hadden moeten stoppen toen de arts het zei'

Het begint met een verjaardag. Cynthia Stomphorst wordt 21 en ze heeft bij de slager een gourmetpakket besteld. Thuis wacht haar moeder, Yvonne, die uit alle macht het woord 'gefeliciteerd' probeert te omzeilen. Er wordt gerookt. Er wordt gehangen. Er sjokken katten door het beeld. 's Avonds wordt er gegourmet.

Lang geleden, in 1997, maakte Mirjam Bartelsman een Zembla-aflevering over de familie Stomphorst. Die documentaire is nog altijd online te zien. Het echtpaar Bertus en Yvonne werd destijds gevolgd in de strijd tegen jeugdzorg, het Riagg en de rechterlijke macht om hun kinderen thuis te mogen houden. Iedere keer ging het mis en werden de kinderen uit huis geplaatst, en iedere keer waagden Bertus en Yvonne een nieuwe poging. Of, in de woorden van Bertus: 'We blijven net zo lang doorgaan tot er 's eentje thuis mag blijven.'

2Doc: Moederliefde

Bekijk de documentaire op npo.nl.

Dat lukte. Maanden van juridische toestanden, hoger beroep gescheld en duizenden peuken later mochten de ouders hun Cynthia mee naar huis nemen. Voor even. Een kleine twintig jaar later kreeg Bartelsman een Facebook-vriendschapsverzoek van ene Yvonne. Het was dezelfde Yvonne van toen, die na de scheiding haar meisjesnaam weer had aangenomen. Het hernieuwde contact leidde tot Moederliefde, de documentaire die gisteravond bij de NTR te zien was.

Allemaal lijden ze op de een of andere manier aan hun disfunctionele achtergrond

Er is iets vreemds aan de hand met Moederliefde. De camera volgt Cynthia op de voet op het moment dat zij als 21-jarige tijdelijk weer bij haar moeder woont. Die beelden worden afgewisseld met fragmenten uit de Zembla-reportage van toen, en met interviewtjes met Cynthia's zussen - haar broer weigerde medewerking. Allemaal lijden ze op de een of andere manier aan hun disfunctionele achtergrond; ze zijn genetisch belast, of depressief. Onwillekeurig denk je bij het zien van die beschadigde volwassenen aan die woorden van hun vader, destijds.

De vraag die als een dreigende donkerwolk boven Bartelsmans documentaire hangt, werd twee maanden geleden al expliciet gesteld in Nieuwsuur, door oud-kinderrechter Cees de Groot. Nadat er beelden uit Bartelmans documentaire waren gepreviewd, legde De Groot uit waarom hij een wetsvoorstel had geschreven waarin sprake was van gedwongen anticonceptie. Hij illustreerde zijn betoog met praktijkvoorbeelden die nog schrijnender klonken.

Charlotte: 'Mijn ouders hadden moeten stoppen toen de arts het zei. (...) Dan was ik er wel niet geweest, maar ja.'

Yvonne, die op Facebook de bruiloftsfoto's van haar dochter bekijkt, omdat ze niet uitgenodigd is

Moederliefde cirkelt rond dat ethische dilemma. Tegelijk draait het in de film ook om Yvonne, die in twintig jaar tijd van een jonge moeder in een oude van dagen verandert. Yvonne, die in 1997 volkomen ontredderd in de rechtbank staat. Yvonne, die nu veilig achter haar computer het contact met haar kinderen probeert te onderhouden. Yvonne, die op Facebook de bruiloftsfoto's van haar dochter bekijkt, omdat ze niet uitgenodigd is.

Aan het eind van Moederliefde vindt Cynthia een eigen huis. Tegenover haar ontroerende opluchting staat haar moeder, onthand en alleen. 'Moet effe wennen, maar komt wel goed.'