De russische superhacker Jevgeni Bogatsjov.
De russische superhacker Jevgeni Bogatsjov. ©

Nederlandse politie werkt nauw samen met Russische geheime dienst

Zorgen bij AIVD en Buitenlandse Zaken over samenwerking

Ondanks de politieke spanning met Rusland, de annexatie van de Krim en het neerschieten van MH17 blijkt de Nederlandse politie nauw samen te werken met de Russische geheime dienst FSB. FSB'ers komen sinds 2009 geregeld naar Nederland, waar ze ook met de Amerikaanse FBI om de tafel zitten.

Deze ontmoetingen, bedoeld om digitale misdaad aan te pakken, zijn politiek beladen en leidden ook tot zorgen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken en inlichtingendienst AIVD. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant, waarvoor vertrouwelijk is gesproken met negen betrokkenen.

De politie heeft afgesproken om de AIVD te informeren als er FSB'ers komen en om naderhand verslag uit te brengen. Sinds het neerschieten van vlucht MH17 vinden de ontmoetingen niet langer plaats in Driebergen, waar ook het strafrechtelijk onderzoek naar MH17 loopt. Dit om te voorkomen dat FSB'ers te dichtbij komen. De Russische FSB is een gecombineerde dienst; aan de ene kant doet de opvolger van de KGB politiewerk, zoals het opsporen van criminelen, aan de andere kant is het een geheime dienst die inlichtingen verzamelt en spioneert. Dat maakt de contacten met de Nederlandse politie ingewikkeld.

Veiligheidsdienst FSB is regelmatig in Nederland voor bijeenkomsten

Uniek

Lees verder

Om cybercriminelen te vangen, werkt Nederland nauw samen met Rusland, het hackersland bij uitstek. Een uiterst ongemakkelijke samenwerking, blijkt uit de jacht op Bogatsjov.

De samenwerking met de FSB en FBI is in 2009 begonnen om internetcriminelen aan te pakken.

Dat de Russen en de Amerikanen, die nog steeds bijeenkomen in Nederland, op deze schaal informatie uitwisselen is uniek. Hun relatie is sinds de Russische inname van de Krim gespannen. Vanwege de gevoeligheid werden de ruimtes van het politiekantoor waar met medewerkers van de Russische FSB was vergaderd na afloop door een zogeheten 'sweep'-team binnenstebuiten gekeerd om te kijken of er geen afluisterapparatuur was geplaatst.

De eerste crimineel die de politie samen met de Russen probeerde op te sporen, was de Russische hacker Jevgeni Bogatsjov. Hij heeft inmiddels een beruchte status: met zijn organisatie heeft hij naar schatting enkele honderden miljoenen euro's buitgemaakt, onder meer met de inzet van gijzelingssoftware, zogeheten ransomware. ABN Amro was een van zijn slachtoffers, blijkt uit politiestukken.

Tot nu toe was onbekend dat de Nederlandse politie Bogatsjov in 2009 al op het spoor kwam doordat communicatie van Russische criminelen via een Nederlands internetbedrijf liep. Daardoor werd een netwerk van Russische internetcriminelen zichtbaar, waarvan Bogatsjov de leider was. In de loop der jaren werd dat netwerk steeds groter. De Russen pakten hem echter niet op. Volgens betrokkenen gebeurt dat vaker: de Russische veiligheidsdiensten hebben liever dat machtige hackers voor hen werken dan dat ze in de gevangenis zitten.

De Amerikaanse oud-president Obama zette Bogatsjov in december op een Amerikaanse sanctielijst, wat inhoudt dat er financiële beperkingen tegen hem gelden. Het is ook een symbolische stap: op de lijst staan personen die een bedreiging zijn voor de Amerikaanse veiligheid. De FBI heeft 3 miljoen euro over voor de tip die leidt tot de aanhouding van Bogatsjov. Hij houdt zich waarschijnlijk op in de omgeving van de Russische stad Anapa.

Professioneler

Hoe ingewikkeld en gevoelig de samenwerking tussen de Nederlandse politie, de FSB en de FBI is, blijkt uit de arrestatie van de belangrijkste Russische contactpersoon voor de Nederlandse politie. Deze Sergej Michajlov werd in december 2016 plotseling gearresteerd, volgens Russische media vanwege 'hoogverraad'. Nederlandse politiemensen weten nog steeds niet waarom hij ineens verdween en wat er met hem is gebeurd.

Toch heeft de relatie met de FSB niet onder de arrestatie van Michajlov geleden, zegt het huidige hoofd van Team High Tech Crime Gert Ras. 'Die samenwerking is met de jaren professioneler en beter geworden, ondanks allerlei politieke spanningen. In 2016 hebben we bijvoorbeeld informatie verstrekt over Russische cybercriminelen. Zij zijn aangehouden.'

Op jacht naar de meest gezochte hacker ter wereld

Om cybercriminelen te vangen, werkt Nederland nauw samen met Rusland, het hackersland bij uitstek. Een uiterst ongemakkelijke samenwerking, blijkt uit de jacht op Jevgeni Bogatsjov.

Read the English version of this article here