Rob Bertholee, directeur-generaal van de AIVD
Rob Bertholee, directeur-generaal van de AIVD © ANP

AIVD: Salafisten intimideren gematigde moslims, dreiging jihadisten neemt toe

Salafistische jongeren proberen in steeds meer moskeeën en moskeebesturen voet aan de grond te krijgen. Daarbij gebruiken ze in sommige gevallen ook geweld. Gematigde moslims komen hierdoor onder druk te staan. Dat constateert de AIVD in zijn jaarverslag. Radicale salafisten proberen volgens de dienst ook kinderen en vluchtelingen in hun invloedssfeer te krijgen door intimidatie en het dreigen met geweld.

De geheime dienst noemt deze ontwikkelingen 'zorgwekkend'. Hoewel de wet in de meeste gevallen niet wordt overtreden, schrijft de AIVD dat de activiteiten de democratische rechtsstaat wel ondermijnen. Verschillende overheden zijn daarom door de dienst geattendeerd op de kwalijke inmengingen en konden daardoor optreden.

'Complexe en meervoudige' dreiging

De AIVD constateert verder dat Nederland nog steeds een potentieel doelwit is voor jihadisten. Het aantal uitreizigers naar Syrië nam in 2016 nog toe, maar daalde in vergelijking met de afgelopen jaren. Er kwam slechts een handvol mensen terug. Ook is een aantal jihadisten via de migrantenstroom naar Europa gekomen en heeft met verschillende identiteiten asiel aangevraagd.

Hoewel de dienst schrijft dat de dreiging tegen Nederland is toegenomen en de terroristische dreiging daarin dominant is, wordt uit het jaarverslag niet duidelijk hoe dat komt. De AIVD verwijst als verklaring vooral naar aanslagen in omringende landen en de arrestatie van twee personen in Rotterdam vorig jaar. Een daarvan maakt waarschijnlijk deel uit van een Frans/Belgische terroristische cel.

IS komt onder druk te staan, dat betekent dat meer personen uit IS-gebied terug zullen komen

Rob Bertholee, Hoofd AIVD

Rob Bertholee, hoofd van de AIVD, zegt dat de dreiging 'complex en meervoudig' is. 'Er zijn inderdaad indirecte argumenten waarom de dreiging groot is. IS komt onder druk te staan, dat betekent dat meer personen uit IS-gebied terug zullen komen. Ook zal de organisatie met meer enthousiasme aanslagen willen plegen in het Westen. En we weten dat er veel sympathisanten en aanhangers van IS zijn. In Nederland enkele honderden.' De dreiging kan zich 'elk moment materialiseren', zegt Bertholee. Dat komt door de oproep van IS om 'alles wat als wapen gebruikt kan worden in te zetten'.

Digitale dreiging

Volgens Bertholee zijn Russische berichten ook tijdens de Tweede Kamerverkiezingen 'zeker' van invloed geweest

Rob Bertholee, hoofd AIVD

Naast de jihadistische dreiging neemt de dreiging via digitale weg steeds ernstiger vormen aan. Nederlandse overheidsinstellingen waren in 2016 herhaaldelijk doelwit van omvangrijke en hardnekkige digitale spionageaanvallen, schrijft de AIVD.

Eerder berichtte de Volkskrant dat de Russische hackgroepen APT28 en APT29, die ook betrokken waren bij de hack van de Democratische Partij in de Verenigde Staten, onder meer het ministerie van Algemene Zaken hadden aangevallen.

Ook de AIVD verwijst expliciet naar Rusland. Nederland bevindt zich 'volop in het vizier van Russische inlichtingendiensten'. Daarbij gaat het vooral om digitale aanvallen, onder meer met politieke beïnvloeding als doel. De AIVD geeft hiervan geen voorbeelden maar de Russen zouden middels 'desinformatie en propaganda' besluitvorming en de publieke opinie willen beïnvloeden. Bertholee: 'Het zijn klassieke Russische middelen, die door internet en sociale media veel makkelijk kunnen worden ingezet.'

Volgens Bertholee zijn Russische berichten ook tijdens de Tweede Kamerverkiezingen 'zeker' van invloed geweest. Daarnaast zijn Russische spionnen fysiek actief. 'In Nederland zijn structureel Russische inlichtingenofficieren aanwezig, die zich in uiteenlopende geledingen van de samenleving begeven om onder valse vlag informatie te verzamelen die voor Rusland van belang is.'

Operationele groei

Vorig jaar kreeg de dienst er liefst 240 nieuwe medewerkers bij; dit jaar nog eens 200

De AIVD heeft de laatste jaren meer analisten en agenten vrijgemaakt om Russische spionage te onderkennen. De dienst kijkt daarbij ook nauwkeurig naar Russische diplomaten. Uit gesprekken met bronnen in de inlichtingenwereld blijkt dat het beeld grosso modo is dat eenderde van het Russische ambassadepersoneel voor de militaire inlichtingendienst GROe of de buitenlandse SVR werkt. Die proberen politieke en strategische inlichtingen in te winnen, bijvoorbeeld bij belangrijke multinationals als defensiebedrijf Thales of scheepbouwconcern Damen. De GROe opereert daarbij een stuk lomper dan de SVR.

Uit het jaarverslag blijkt verder dat de AIVD een snelle groei kent. Vorig jaar kreeg de dienst er liefst 240 nieuwe medewerkers bij; dit jaar nog eens 200. Het is een gevolg van extra investeringen van het kabinet in 2015. De AIVD heeft nu bijna 1.800 medewerkers. Niet eerder werkten er zoveel mensen.

Lees meer over hackers, jihadisten en de AIVD

Wat is waar over Russische beïnvloeding in Nederland?
De Russen zouden onze verkiezingen beïnvloeden, zelfs de geheime dienst waarschuwt voor ze. Maar wie goed kijkt wat ze doen, ziet ook desinformatie over de Russische desinformatie. (+)

Hoe ver mag politie gaan in nieuwe hackwet?
Het is een levensgevaarlijk idee: hackers die een pacemaker kunnen binnendringen en het hartritme van een slachtoffer kunnen bijsturen. En hoe ongelooflijk dit ook klinkt, het is al mogelijk.

'Wij hebben geen anti-westerse geluiden gehoord'
Trees Pels en Ahmed Hamdi, de onderzoekers Salafistische organisaties staan niet bekend om hun openheid. Hoe lastig is het om een koranschool als Dar al-Hudaa te onderzoeken?

Moet het salafisme worden verboden?
Vervolg het salafisme, betoogt Ahmed Marcouch, het streeft naar een totalitaire staat. Doe dat niet, zegt Fouad el Bouch, zo'n verbod tast de democratische rechtsorde aan.