'Popcorn Time van de wetenschap' weer in de lucht
©

'Popcorn Time van de wetenschap' weer in de lucht

Na de muziek- en filmwereld moet nu ook de wetenschap aan piraterij geloven. Academici en andere liefhebbers kunnen na een paar maanden radiostilte sinds een week op de internetsite sci-hub.io weer gratis wetenschappelijke artikelen downloaden waarvoor eigenlijk dik betaald moet worden. De idealistische piratensite werd vorig jaar door de Amerikaanse rechter verboden en offline gehaald, maar is terug.

Het Popcorn Time-achtige Sci-Hub werd in 2011 opgezet door een informatica-studente in Kazachstan die genoeg had van de betaalmuren van wetenschappelijke uitgevers. Die vragen vaak tientallen dollars voor artikelen aan niet-abonnees, ook als dat zelf wetenschappers of zelfs de auteurs zijn. Universiteiten sluiten package deals voor hun medewerkers af.

Op SciHub zijn naar eigen zeggen inmiddels 47 miljoen wetenschappelijke artikelen te vinden. De site haalt die systematisch op uit digitale bibliotheken van universiteiten, waartoe normaal alleen medewerkers en studenten gratis toegang hebben. Waarschijnlijk worden daarbij heimelijk persoonlijke toegangscodes gebruikt. Wie iets specifieks zoekt, krijgt het stuk met een paar clicks als pdf te lezen, ironisch genoeg wel na een simpele controle of er geen afhaalrobot aan het werk is.

Open access

Uitgevers en wetenschappers zijn de laatste jaren in felle discussies verwikkeld over het gratis maken van artikelen, via zogeheten open access. Dat vergt een ander betaalmodel, waarbij auteurs betalen voor publicatie in plaats van lezers. De Nederlandse universiteiten hebben een voortrekkersrol in dat debat, mede gesteund door staatssecretaris Dekker en zijn Europese collega Moedas. Onlangs ging ook mega-uitgever en marktleider Elsevier na lang treuzelen overstag.

Een woordvoerder van de samenwerkende universiteiten VSNU zegt niet gelukkig te zijn met de aanpak van Sci-Hub. 'We zijn erg voor open toegang van kennis tegen zo laag mogelijk kosten, maar dit is illegaal en niet duurzaam.' De VSNU zegt geen aanwijzingen te hebben dat Nederlandse universiteiten materiaal voor Sci-Hub leveren.

Vorig jaar spanden Elsevier en andere uitgevers in de VS een zaak aan tegen Sci-Hub en het vergelijkbare LibraryGenesis wegens inbreuk op copyrights. De uitgevers wonnen de zaak, en de sites gingen inderdaad uit de lucht. SciHub is nu mogelijk via Russische servers weer online.

In het wetenschappelijke domein zijn inmiddels wel meer piraten actief, doorgaans ook met ideologische motieven. Vorig jaar werd de site libgen.org van het net gehaald, die op aanvraag gratis pdf's leverde van artikelen uit de databanken van Elsevier. Volgens insiders is die site mogelijk Nederlands. Naast de downloadsites is er ook een systeem in de lucht, waarin de aanvrager van een artikel een tweet met de code #icanhazpdf uitstuurt waarna anderen met legale toegang hem dat toemailen.