Ton Koopman.
Ton Koopman. © Hollandse Hoogte

Ton Koopman verrast met muzikale belevenissen

Concert (Klassiek) - Amsterdam Baroque Orchestra

Hoor hoe Ton Koopman telkens een andere hoek kiest en je verrast met die nieuwe perspectieven. Op papier lijkt het programma van Ton Koopman, even in Nederland, niet spannend. Totdat je het hoort.

Ton Koopman was in Nederland en dat mag in de krant. Om de dirigent, organist, klavecinist en oudemuziekvorser live mee te maken, kun je tegenwoordig beter terecht in Spanje, Zuid-Korea of Japan dan in Nederland, waar de subsidieverstrekkers hem nog altijd niet gunstig gezind zijn. Met zijn Amsterdam Baroque Orchestra en als solist reist hij kriskras de wereld over. En passant dirigeert hij het Cincinnati Symphony Orchestra en geeft hij tijdens gastcolleges zijn inzichten aan nieuwe generaties musici en muziekwetenschappers door.

Op papier ziet zijn programma, Favorieten van Bach, er niet spectaculair uit. Een orkestsuite van Bach, een sinfonia, ook van Bach, een Brandenburgs concert. Hebben we al honderd keer gehoord. Maar dan kom je in het Muziekgebouw aan 't IJ. En dan is alles anders.

Bach (Klassiek)

Amsterdam Baroque Orchestra o.l.v. Ton Koopman. Muziekgebouw aan 't IJ, 18/9.

Hoor hoe hij in de Sinfonia uit een onbekende cantate telkens net een andere hoek kiest om naar een motief te kijken, en je verrast met die nieuwe perspectieven.

Hoor hoe de fagottist in de Vierde orkestsuite wordt uitgedaagd over de virtuoze grenzen van zijn instrument heen te gaan.

Hoor hoe het hout van de stokken de paukenvellen raakt, fel en vol vuur, en hoe één korte roffel uitdooft in een zachte huivering.

Hoor hoe de concertmeester, Catherine Manson, dolt met noten die Bach zo'n driehonderd jaar geleden vastlegde.

Gespiegelde vorm

Koopman heeft zijn programma gecomponeerd in een vorm die van Bach zelf had kunnen zijn. De onderdelen van voor de pauze (suite, sinfonia, concert), vind je na de pauze in gespiegelde vorm terug. Belangrijker is de uitwerking op het publiek: het concert gaat uitbundig van start met met pauken en trompetten. Steeds kleiner wordt de bezetting, totdat je in het Vierde Brandenburgs concert je adem inhoudt als twee blokfluiten en een viool de hoofdrol pakken.

Na de pauze houdt Koopman de intieme sfeer vast. Rondom het klavecimbel staat een handjevol strijkers. Ze gooien elkaar lijntjes toe, laten zich van hun speelse kant horen. De tweede violen en de alten mogen er wezen. Met zichtbaar plezier stappen ze in hun solistische rollen.

Het is alsof de musici die ervaringen meenemen in hun uitvoering

De houtblazers komen er weer bij in de Sinfonia uit de Cantate BWV 42. De trompetten en pauken sluiten zich aan in de Vierde orkestsuite: een aaneenschakeling van telkens wisselende danskarakters die uitmondt in een uitzinnig slotdeel.

Na afloop wil de volgepakte zaal meer. Koopman geeft zijn fans de beroemde Air uit de eerder gespeelde Derde orkestsuite. Twee uur vol muzikale belevenissen zijn intussen voorbijgegaan. Het is alsof de musici die ervaringen meenemen in hun uitvoering. De Air klinkt anders dan bij de opening, licht maar vol wijsheid die je in je hart sluit en mee naar huis neemt.