1527301
Een scène uit Freddy, Leven in de brouwerij. © Tros

'In Nederlandse tv-series staat de fantasieknop te vaak op 'uit''

Opinie Schrijvers van tv-series maken hun fantasie ondergeschikt aan de zoveelste poging een kwestie uit de alledaagse werkelijkheid nog eens over te doen, schrijft René Appel. 'Ik vrees dat er ook nog wel een keer een serie over Pim Fortuyn  zal komen. Pim die seks heeft met Marokkaanse jongens! Ja, spannend!'

 
We sieren het een beetje op, nemen af en toe een loopje met de realiteit ter verhoging van de feestvreugde en we hebben weer een nieuwe tv-productie

In de Volkskrant van 7 februari vertellen scenarioschrijvers Marc en Roeland Linssen enthousiast over hun nieuwe tv-serie over Freddy Heineken met de lach-of-ik-schiet-titel Freddy, Leven in de brouwerij. Die tv-productie past in een hardnekkige Nederlandse traditie van series die vrijwel allemaal zijn geënt op een politieke kwestie uit het recente verleden, op een conflictueus personage of een belangrijke historische gebeurtenis.

Je zou mogen verwachten dat schrijvers hun fantasie laten werken, dat ze karakters verzinnen, een intrige of verhaal bedenken, kortom, dat ze hun verbeelding aanspreken. Maar nee, ze nemen bij voorkeur iets wat al bekend is, waarover al veel is geschreven, of waarover - in het geval van de vastgoedfraude - al een boek en een toneelstuk zijn gemaakt.

Die werkwijze levert in vrijwel alle gevallen krampachtig drama op. Laat ik De ontmaskering van de vastgoedfraude, waaraan de gebroeders Linssen ook meewerkten, als voorbeeld nemen. Zo'n serie kan natuurlijk niet één-op-één de werkelijkheid volgen. Zo was de journalist die Johan van V. interviewde Leon de Winter (voor Elsevier), maar dat paste niet in de dramaserie. Weet je wat, moeten de makers hebben gedacht, laten we daar een jonge vrouw van maken. Dan slaan we twee vliegen in één klap want de vrouw van Johan van V. vraagt zich natuurlijk af wat hij moet met die leuke jonge journaliste. Zo creëren we een conflict tussen de echtelieden en conflict is drama!

Maar voor de kijker werkt het anders. Je vraagt je voortdurend af wat Johan van V. (hier Ger van Woerkom geheten) nu eigenlijk moet met die jonge journaliste. En het wordt ronduit ridicuul als hij haar in de duinen ontmoet om samen een stukje te gaan joggen. Tijdens die renpartij bespreken ze overigens ook nog zijn criminele casus, zelfs terwijl ze een ander hardlopend stel passeren.

Nog een voorbeeld. Iedereen die weleens in een rechtszaal is geweest, weet dat door de wijze waarop in Nederland zittingen zijn geregeld, die zittingen dramatisch niet interessant zijn. Die 'werkelijkheid' negeren de tv-series het liefst. Maar er moet toch een aantal zittingen in, hoe doen we dat? In tv-series wordt dan iets bedacht dat niets van doen heeft met de juridische realiteit. In de Vastgoedfraude lijkt het er bijvoorbeeld op dat de over het podium schrijdende officier van justitie (die gewoonlijk achter zijn tafel blijft zitten of staan) de regie voert over de zitting. De president van de rechtbank zit er een beetje sullig bij en mag ook af en toe een paar zinnetjes zeggen. Hoe bedenken ze het, dacht ik toen ik het zag, de makers hebben zeker nog nooit een rechtbankzitting bijgewoond.

Penoza
Zo krijgen we de rare paradox dat in een tv-serie die uitgaat van de realiteit, die realiteit - bijvoorbeeld waar het gaat om de werking van de rechtbank - met voeten wordt getreden. De serie Penoza maakte het overigens nog bonter wat betreft de waarheidsgetrouwheid van juridische procedures; daar klopte werkelijk niets van.

Bijna voortdurend schuurt het in dergelijke tv-producties. Als het 'echt' is, is het ook meteen plat en als de schrijvers er iets bij bedacht hebben om die realiteit wat op te leuken en dramatischer te maken, spat de ongeloofwaardigheid er vanaf. Kwesties waar het werkelijk om gaat, bijvoorbeeld hoe dat nu eigenlijk werkte met die vastgoedfraude, worden niet uit de doeken gedaan. Ja, er werd met miljoenen gesjoemeld, maar hoe? Ik heb er enige notie van uit eerdere krantenartikelen, maar van de tv-serie ben ik niets wijzer geworden.

En het gaat maar door met dit soort series. Nu de vastgoedfraude achter de rug is, de serie over Freddy Heineken. Daar is onlangs toch al een film over gemaakt, zult u zeggen. Klopt! Maar wat maakt dat uit? Het is de realiteit, het is een Kwestie die 'de mensen aanspreekt', het gaat om een 'Interessant Persoon'. De kijker vreet het wel. We sieren het een beetje op, nemen af en toe een loopje met de realiteit ter verhoging van de feestvreugde en we hebben weer een nieuwe tv-productie.

In het verleden zijn er al veel series gemaakt over de Oranjes (altijd lekker smeuïg, die hofschandalen), over de Haagse politiek en er schenen vergevorderde plannen te bestaan voor een serie over Ayaan Hirsi Ali en een over Pim Fortuyn. Ik vrees dat die laatste er ook nog wel een keer zal komen. Pim die seks heeft met Marokkaanse jongens! Ja, spannend!

Ik begrijp niet waarom voor Nederlandse tv-series de knop 'Fantasie' zo vaak op 'uit' wordt gezet. Of staat hij al op die stand en is er sprake van creatieve armoede? Laten we zeggen dat de reeks over Freddy Heineken vooral gaat over geld, macht en seks (en drank natuurlijk). Dat zijn toch ingrediënten waarmee een vaardige scenarioschrijver alle kanten uit kan, zonder dat hij weer uitkomt op het platgetreden pad van 'de' realiteit: Freddy Heineken als businessmacho, het machtsspel binnen het bedrijf, Freddy Heineken de womanizer, de ontvoering.

Nogmaals: het zijn schrijvers die worden geacht over fantasie te beschikken, die moeten toch iets kunnen bedenken? Nee hoor, die capaciteit wordt kennelijk ondergeschikt gemaakt aan de zoveelste poging een kwestie uit de alledaagse werkelijkheid nog eens dunnetjes over te doen op het tv-scherm.

Maar - hij valt niet vaak genoeg te citeren - zoals Reve al zei: 'Echt gebeurd is geen excuus.'

René Appel is schrijver