Kraagloze jas en pantalon in wol en zijde, coltrui in wol en zijde en sjaal 'Losange' in zijdecrêpe, Le Monde d'Hermès.
Kraagloze jas en pantalon in wol en zijde, coltrui in wol en zijde en sjaal 'Losange' in zijdecrêpe, Le Monde d'Hermès. © Ralph Mecke

In ieder detail herken je de hand van meester Margiela

Tentoonstelling - Margiela in het MoMu Antwerpen

Het prêt-à-porterwerk dat Martin Margiela ooit maakte voor het chique Hermès toont hoe baanbrekend en tegelijk tijdloos zijn modeontwerpen zijn. Ook in de inrichting van de expositie in Antwerpen is de hand van de meester herkenbaar.

Margiela: de Hermèsjaren (****), Mode.
ModeMuseum Antwerpen, t/m 27/8.
Catalogus euro 45.
Ook in Parijs komt een expositie met zijn ontwerpen.

Op het eerste gezicht is er niet zoveel spectaculairs te zien aan de openingsoutfit van de expositie: een jas uit de eerste collectie van Margiela voor Hermès, winter 1998-1999. Een klassieke en extreem luxe jas, afgewerkt met zijde en kameelhaar. Wie de tijd neemt het bijbehorende filmpje te bekijken, ziet wat zo bijzonder is aan dit ontwerp. Door een ingenieuze mouwinzet kan de jas ook als cape worden gedragen.

Ongrijpbaar mysterie

Even over dat filmpje: het gaat hier om krap twee minuten waarin nauwelijks iets gebeurt, en toch bleef ik kijken. Niet zozeer om te zien hoe de jas transformeert tot cape, meer vanwege het model, een oudere dame die vroeger meeliep in de shows van Margiela voor Hermès. Ze heeft een koele en afstandelijke blik. Die blik doet het 'm, want daarachter zit de blik van Martin Margiela zelf. De ontwerper is namelijk een van de regisseurs van de films die speciaal voor deze expositie zijn gemaakt.

Dat is bijzonder, want Margiela is mettertijd uitgegroeid tot een ongrijpbaar mysterie. Begin jaren negentig verdween hij in de coulissen om niet meer tevoorschijn te komen. Sinds hij in 2009 bij zijn eigen label vertrok, doen alleen nog geruchten over hem de ronde; die gaan vaak over schilderen en een tropisch eiland. Maar in werkelijkheid was de Vlaamse ontwerper de laatste tijd veel in Antwerpen.

Wat moest deze controversiële ontwerper bij een elitair modehuis als Hermès?

Voor de inrichting van deze tentoonstelling werkte hij samen met MoMudirecteur Kaat Debo, die in 2008 ook al een groot overzicht van Margiela's werk organiseerde. Uitgangspunt van deze tentoonstelling zijn de jaren dat Margiela voor Hermès werkte: hij was er van 1997 tot 2003 verantwoordelijk voor de prêt-à-porter voor vrouwen.

Op zijn aanstelling werd destijds geschokt gereageerd. Wat moest deze controversiële ontwerper, die bekend stond om zijn voorliefde voor vintage materialen en deconstructie, bij een elitair modehuis als Hermès? In het MoMu wordt duidelijk dat de verschillen tussen de experimentele mode van Margiela's eigen label en de luxemode van Hermès lang niet zo groot zijn als vaak wordt gedacht.

Ambachtsman

Want de ontwerper die door de media werd gecategoriseerd als underground, grunge, provocatief en minimalistisch was in de eerste plaats een ambachtsman. Zo bezien is zijn aanstelling bij het gevestigde Franse luxemerk niet zo gek: hij genoot van de exclusieve materialen en de kennis van de coupeuses.

Goed voorbeeld van zijn Hermèswerk is de vareuse: een kledingstuk met een smalle, diepe V-hals, dat als jasje, trui of tuniek terugkomt in bijna al zijn collecties. In Antwerpen zijn er zeven te zien. Bij zijn eigen merk presenteerde hij in de winter van 1992-1993 al een voorloper hiervan in de vorm van een motorjack.

In de ateliers van Hermès heeft hij vervolgens de snit laten perfectioneren. Een goede vareuse is technisch moeilijk te maken: als de diepe V niet goed gesneden is, gaat-ie trekken. Wat opvalt aan de hier getoonde kleding is haar tijdloosheid. Margiela heeft bij Hermès nooit gekozen voor het grote gebaar, maar maakte minimalistische kleding in neutrale kleuren en met weinig naden. Veel stukken zou je nog zo willen aantrekken.

Alleen al het feit dat hij zelf heeft meegewerkt aan de totstandkoming ervan, maakt deze expositie de moeite waard

Maar niet alleen de kleding trekt de aandacht, de tentoonstelling is ook opvallend goed ingericht. Margiela's stukken voor Hermès worden getoond tegen een warm oranje achtergrond (Hermès' signatuurkleur) en die van zijn eigen label tegen een witte achtergrond (Margiela's signatuurkleur).

Vloer en plafond zijn meegenomen tijdens de verfbeurt, zodat een fraaie vlakverdeling ontstaat. Een simpele ingreep met groots effect, waarin je de hand van de modemeester terugziet. En alleen al het feit dat hij zelf heeft meegewerkt aan de totstandkoming ervan, maakt deze expositie de moeite waard.

Want Margiela is de ontwerper der ontwerpers: hij is object van studie in menig modeopleiding en zijn denken inspireert andere topontwerpers, zoals Raf Simons. Nu is hij dus terug, als curator der curatoren. Maar hij wilde - en dat is typerend voor zijn onconventionele houding - niet op het affiche als co-curator.

Populariteit van Gvasalia doet ook werk Martin Margiela goed

Martin Margiela vertrok in 2009 uit de modewereld, zeven jaar nadat het merk was overgenomen door modeconcern Only The Brave. Maar hij heeft nog alom invloed.

Dat komt met name door Demna Gvasalia, de man achter modemerk Vetements en hoofdontwerper van Balenciaga. Hij werkte van 2009 tot 2012 voor Margiela en presenteert veel van zijn ideeën nu opnieuw op de catwalk.

Dankzij Gvasalia's populariteit zijn alle aspecten waarmee Margiela de eerste was - denk aan XXXXL-mode met rafelige randen, presentaties op ruige locaties en het namaken van vintagemode - nu weer in. Niet zo gek dus dat er ook ineens volop belangstelling is voor Margiela's originele werk.

De expositie in het MoMu staat niet op zichzelf; volgend jaar opent in het Parijse Musée Galliera een overzichtsexpositie met zijn werk. En het Rotterdamse Mint Film presenteert later dit jaar een documentaire over de eerste jaren van het modemerk: We Margiela.