Kevin Spacey als Francis Underwood en Robin Wright  als Claire
Kevin Spacey als Francis Underwood en Robin Wright als Claire © Netflix

House of Cards, de onstuimige weg naar de top vol list en bedrog

Vanaf vandaag is het tweede seizoen van het weergaloze House of Cards te zien. We spraken hoofdrolspelers Kevin Spacey en Robin Wright over het succes van de politieke tv-serie. Extraatje: via deze 'spoiler foiler' voorkom je dat mensen in je twitterfeed spoilers weggeven.

 
Francis Underwood is een man die handelt, een pragmaticus die doet wat nodig is en desnoods zijn handen vuil maakt

Het begint met een klap. Een hond kermt. Een auto rijdt met piepende banden weg. Afgevaardigde Francis Underwood komt zijn huis uit lopen en ziet de hond van de buren vechten voor zijn leven. Hij knielt voor het beest neer, kijk recht de camera in en zegt: 'Er zijn twee soorten pijn. Het soort pijn dat je sterker maakt en zinloze pijn, het soort dat alleen maar lijden oplevert. Ik heb geen geduld voor zinloze dingen.'

Zonder emotie wurgt hij de hond.

In deze openingsscène van het eerste seizoen van de donkere en cynische politieke dramaserie House of Cards wordt Underwood, gespeeld door Kevin Spacey, meteen doeltreffend neergezet. Een man die handelt, een pragmaticus die doet wat nodig is en desnoods zijn handen vuil maakt. Een man zonder geduld, die bovendien de leugen niet schuwt - als de buren aan komen lopen, zegt hij niets over het laatste zetje dat hij de hond heeft gegeven.

De kiem is daarmee gelegd voor zijn meedogenloze optreden in de rest van het seizoen, waarin hij zich samen met zijn vrouw Claire, een schitterend onderkoelde rol van Robin Wright, met ellebogenwerk naar boven vecht in Washington D.C., het politieke hart van de Verenigde Staten. Deze onstuimige weg naar de top vol list en bedrog zet zich voort in seizoen twee, dat vandaag - in zijn geheel - wordt gelanceerd op streamingdienst Netflix, producent van de serie. En ook seizoen drie zal zich ongetwijfeld in hetzelfde stramien voltrekken.

In die eerste scène is ook meteen de kiem gelegd voor de intieme relatie die Underwood aangaat met de kijker, die hij gedurende alle afleveringen direct blijft toespreken - al is in het geval van Spacey soms een blik genoeg.

 
Iedereen kent dat wel, de blik die je aan je vriend schenkt als je vrouw aan het zeuren is. Van die onderonsjes. Het 'doorbreken van de vierde wand' heet die techniek, Shakespeare heeft het bedacht
Kevin Spacey
 
Beau Willimon, de 36-jarige schrijver en producer van de serie, schijnt er op toe te zien dat alles klopt op de set en daarbuiten, wat hij, afgezien van research, toetst aan zijn ervaring als campagnestrateeg van presidentskandidaat Howard Dean (in 2004)

'Beste vriend'
'Het is alsof ik tegen mijn beste vriend praat', zegt Spacey in een Londens hotel. 'Iedereen kent dat wel, de blik die je aan je vriend schenkt als je vrouw aan het zeuren is. Van die onderonsjes. Het 'doorbreken van de vierde wand' heet die techniek, Shakespeare heeft het bedacht - al zit mijn meest favoriete toepassing ervan in de film Ferris Bueller's Day Off.'

Door het publiek erbij te betrekken maakt Frank Underwood de kijker in zekere zin medeplichtig aan zijn daden. Het voelt alsof je hem goed kent en, zoals dat gaat met moreel verwerpelijke protagonisten, wil je dat hij ondanks al zijn streken succesvol is.

Vierde wand
Het doorbreken van de vierde wand hebben de makers van de Amerikaanse tv-serie ontleend aan het origineel, een vierdelige BBC-miniserie uit 1990. Het deftige Britse accent van Francis Urquhart is 23 jaar later vervangen door de zuidelijke tongval van Francis Underwood. 'Mensen uit het zuiden van Amerika', zegt Spacey, 'praten heel ritmisch, net als Britten. Ze hebben een vloeiende zangerige stem die je niet hebt als je uit New York of L.A. komt.'

Het is een schijnbaar onbenullig onderdeel, de keuze voor een accent, maar het toont hoeveel oog voor detail de makers van House of Cards hebben. En dat bleef niet onopgemerkt: het eerste seizoen won drie Emmy's en een Golden Globe (voor Robin Wright). Beau Willimon, de 36-jarige schrijver en producer van de serie, schijnt er op toe te zien dat alles klopt op de set en daarbuiten, wat hij, afgezien van research toetst aan zijn ervaring als campagnestrateeg van presidentskandidaat Howard Dean (in 2004). Willimon, die eerder een Oscarnominatie voor het scenario van de speelfilm The Ides of March ontving, gaat zo ver dat hij de 150 woorden tellende synopsissen, die op Netflix elke aflevering aanprijzen, zelf schrijft. Een taak die normaal gesproken wordt uitgevoerd door een laaggeplaatste Netflix-medewerker. Willimon in een profiel in The New York Times: 'Het is gewoon makkelijker als ik het doe.'

 
Toen Fincher en Spacey aanklopten bij het bedrijf kregen ze meteen 100 miljoen dollar mee. Netflix wist van tevoren dat het een succes zou worden, een kwestie van statistiek.

'Gamechanger', 'tv-revolutie'
Zelden is een dramaserie met zo veel opwinding ontvangen als House of Cards - en dat terwijl er geen enkele aflevering op reguliere tv-kanalen is uitgezonden. Afgezien van het feit dat Hollywoodsterren als Kevin Spacey (American Beauty, The Usual Suspects), Robin Wright (Forrest Gump, Unbreakable) en regisseur David Fincher (Fight Club, Se7en, The Social Network) eraan meewerken, is er nog een reden waarom in de pers woorden vielen als 'gamechanger' en 'tv-revolutie'. Het hele eerste seizoen, dertien afleveringen van een uur, werd een jaar geleden in één keer online gezet op Netflix, waar je voor 7,99 euro per maand zo veel kunt kijken als je wilt.

De serie is op maat gemaakt voor het tijdperk van bingewatching - de gewoonte om een seizoen in één lange zit te verslinden, een manier van kijken die door dvd-boxen en illegaal downloaden gemeengoed is geworden en waarop Netflix als enige partij specifiek inspeelt.

House of Cards was de eerste eigen productie van Netflix. Toen Fincher en Spacey aanklopten bij het bedrijf kregen ze meteen 100 miljoen dollar mee. Netflix wist van tevoren dat het een succes zou worden, een kwestie van statistiek. Niemand kent zijn klanten zo goed als Netflix: wat ze kijken, wanneer ze pauzeren, hoe lang ze kijken, op welke tijden - alles houdt het bedrijf bij. Met geavanceerde algoritmen weet het al wat wij willen zien voordat we het zelf weten. Dus toen de data-analisten van Netflix de factoren op een rijtje zetten, kon de beslissing snel worden genomen. Drama met Kevin Spacey in de hoofdrol? Geregisseerd door David Fincher? Politiek drama geschreven door de scenarist van The Ides of March? Check, check, dubbelcheck.

Toen Fincher en Spacey het idee pitchten bij Ted Sarandos, hoofd content van Netflix, hoefde hij het verhaal niet eens te horen. 'Er zijn duizend redenen te bedenken om dit niet met Netflix te doen', zei hij hun. Maar er was één reden om het wel te doen en die kon het tweetal niet weerstaan: op voorhand de garantie twee seizoenen van elk dertien afleveringen te maken, zonder zich druk te hoeven maken over kijkers, tijdslots of creatieve inmenging - een carte blanche, in feite.

Netflixmethode
De Netflixmethode verandert niet alleen de manier van kijken, maar ook het productieproces. 'Alle andere zenders wilden dat we eerst een pilot zouden maken', zegt Spacey. 'Dat betekent dat je in de proefaflevering de personages helemaal af moet presenteren en dat je plichtmatige cliffhangers moet inbouwen. Wij konden nu beginnen waar we wilden. Wij mochten de tijd nemen om de personages langzaam op te bouwen en gaandeweg steeds meer diepte te geven en het verhaal zo complex te maken als voor een lange aandachtsboog geschikt is.'

House of Cards is inderdaad zeldzaam gelaagd, de karakters geven steeds meer van zichzelf prijs en de machtsspiraal waarin Underwood terechtkomt is duizelingwekkend. Aan het eind van seizoen één heeft hij - pas op: spoiler alert! - de positie van vicepresident bemachtigd, een affaire met een jonge journaliste aangeknoopt en afgehandeld, een hoer omgekocht, een protegé in het zadel geholpen als gouverneur en de ondergang van diezelfde protegé bewerkstelligd. Zoals Underwood het in de trailer voor seizoen twee zelf zegt: 'De weg naar macht is geplaveid met hypocrisie - en slachtoffers.'

Barack Obama
Veel politici in Washington D.C. zijn weg van de serie, ondanks - of dankzij - de grimmige weergave van hun wereld. Zelfs Barack Obama heeft zich erover uit gelaten. 'Ik wou dat Washington zo meedogenloos pragmatisch was', zei hij tegen Reed Hastings, CEO van Netflix. Gisteren tweette hij: 'Tomorrow: House of Cards. No spoilers, please.'

Spacey baseerde Underwood niet op een bestaand persoon, maar als er een politicus is die Underwood bewondert, is het president Lyndon B. Johnson, zegt Spacey. 'In zijn tijd werd Johnson een Machiavelli genoemd, een genadeloze klootzak die geen compromissen sloot. Johnson is nu aan een herwaardering toe. Hoewel hij veel kritiek kreeg vanwege zijn Vietnambeleid, was hij een heel effectieve president. En je kunt veel van Underwood zeggen, maar hij weet wel hoe je dingen voor elkaar krijgt.'

Hij noemt Underwood geen bad guy. 'Als acteur oordeel ik niet over een personage. Aan het hokje kwaadaardig heb ik niks. Kwaadaardig kan ik niet spelen. Intentie kan ik spelen. De reden dat iemand rechtvaardigt wat hij doet, dat kan ik spelen. Het publiek mag vervolgens een moreel oordeel vellen.'

Amerikaanse congers
Om zich voor te bereiden, liep Spacey mee met Kevin McCarthy en Steny Hoyer, die beiden de rol van whip vervulden in het Amerikaanse congres, de persoon die ervoor zorgt dat iedereen uit zijn partij de juiste stem uitbrengt. McCarthy zou later tegen Spacey zeggen: 'Kon ik maar een parlementslid vermoorden. Dan zou ik me nooit meer over één stem zorgen hoeven maken.'

Maar de leukste opmerking, zegt Robin Wright, die Underwoods echtgenote Claire speelt, was die van een hoge politicus, wiens naam zij niet wil noemen. 'De serie is voor 99 procent accuraat, zei hij. Wat is die 1 procent dan, vroeg ik, ervan uitgaand dat hij moord zou zeggen. Weet je wat hij zei? Een onderwijswet zou er nooit zo snel doorheen komen in het echt.' Verdomd, dacht Wright, dát is het probleem van de Obamaregering. 'Ze krijgen er helemaal niets doorheen.'

Precies op dat ethos heeft House of Cards patent - de cynische blik op politiek die zo toepasselijk lijkt voor de tijdgeest, getuige de populariteit van series als Homeland, Borgen, Scandal en Veep. Hoewel House of Cards in kwaliteit wordt vergeleken met The West Wing, lijkt het qua toon en sfeer niet op de door Aaron Sorkin geschreven serie over het Witte Huis, waarin de president en zijn handlangers praten als bevlogen progressieve intellectuelen in plaats van machtshongere opportunisten.

'We hoopten dat de politiek zo was als in The West Wing', schreef The New York Times. 'En we vrezen dat de politiek zoals in House of Cards is.' Robin Wright: 'Wat we vrezen, lijkt erg dicht bij de waarheid te liggen.'