Van links af: Amy Warren, Meg Gibson, Lynn Hawley en Maryann Plunkett in The Gabriels.
Van links af: Amy Warren, Meg Gibson, Lynn Hawley en Maryann Plunkett in The Gabriels. © Joan Marcus

Het Amerikaanse verkiezingsjaar door de ogen van een familie: intiem en subtiel

Theater - The Gabriels: Election Year in the Life of One Family (The Public Theater)

Ademloos volg je deze doodgewone Amerikaanse familie tijdens het verkiezingsjaar. Intiem en subtiel theater, alsof je bij ze aan tafel zit. Het drieluik is zo sterk geënsceneerd dat het je bijna ontgaat hoe goed het in elkaar steekt.

The Gabriels: Election Year in the Life of One Family

Theater

Door: The Public Theater
Tekst en regie: Richard Nelson
Holland Festival, 9/6
Frascati, Amsterdam

Je zou bijna een hekel krijgen aan Thomas Gabriel, maar nee, over de doden niets dan goeds. Thomas is net overleden wanneer we kennismaken met de Gabriels, een gewone Amerikaanse familie in het gewone stadje Rhinebeck, zo'n 160 kilometer ten noorden van New York City. Ze zijn vol van het kersverse verlies van hun gezinslid; aan de keukentafel van het ouderlijk huis babbelen ze honderduit over de deugden van Thomas, een toegewijd toneelschrijver die jarenlang vocht tegen de ziekte van Parkinson. Maar zo af en toe komt ook de buitenwereld binnen: de voorverkiezingen zijn net losgebarsten en terloops gaat het over de toekomst, Hillary Clinton en haar kandidatuur.

Drieluik

Regisseur en theaterauteur Richard Nelson (Rhinebeck, 1950) schreef zijn trilogie The Gabriels: Election Year in the Life of One Family in 2016. In drie delen schetst hij het wel en wee van een gezin tegen de achtergrond van een Amerika dat zijzelf zo langzamerhand niet meer herkennen als hun land. Dit weekend was het stuk te zien op het Holland Festival.

Nelson werkte parallel aan de verkiezingscampagnes: deel 1 speelt in maart 2016, wanneer duidelijk wordt dat Clinton en Trump de kandidatuur niet meer kan ontgaan. Deel 2 speelt in september van dat jaar; de strijd is in volle gang. Het slotdeel speelt op de dag van de verkiezingen. In de VS werden de stukken ook meteen opgevoerd. De uitslag was dus niet bekend, maar de zorg om de veranderende tijden wordt steeds voelbaarder bij de Gabriels, en dat werkt nu nog steeds: het is een proces waar je voor je idee realtime bij bent. Je vergroeit met ze gedurende die episoden rond de keukentafel, ook dankzij de intieme opstelling in het theater: het publiek schuift bijna aan.

Het drieluik past binnen de opzet van het Holland Festival, dat dit jaar wil reflecteren op de staat van de democratie. Een gegeven waaraan de kunstenaars ieder op eigenzinnige wijze uiting geven, soms uitgesproken heftig.

Tekst gaat verder na de trailer.

Subtiel en sterk geënsceneerd

Niet hier, bij Nelson en The Public Theater uit New York. The Gabriels is bijna kabbelend theater, maar zo subtiel en sterk geënsceneerd en gespeeld dat het makkelijk is om over het hoofd te zien hoe goed het in elkaar steekt.

Afgezien van de oude moeder Patricia, zijn de familieleden die Thomas achterliet allemaal zo rond de 50 jaar: zijn broer, zus en schoonzus, zijn weduwe en zijn eerste vrouw. Hun bestaan is bescheiden en all-American. Grote dromen hebben ze misschien ooit gehad, maar veel is er niet van gekomen. Nu koesteren ze hun herinneringen, bladerend door ouderwetse kookboeken en gniffelend om plannen en grapjes van vroeger. Zoals dat gaat, heeft iedereen zijn plaats in het gezin, hetgeen herkenbare scènes oplevert met gelegenheidskongsi's en de nodige plagerijen over en weer.

Dit alles in naturalistische setting: er worden maaltijden voorbereid, groenten gehakt, uien gehaald, appels geschild. Ondertussen wordt onophoudelijk gepraat op een nonchalante, ongedwongen manier, waarbij de gezinsleden elkaar voortdurend goeiig in de rede vallen of aanvullen. En al die tijd (pakweg anderhalf uur per deel) blijf je ze ademloos volgen; door het onnadrukkelijke maar heerlijke, super getimede spel van de acteurs, de consequente, heldere regie en de prikkelende subtekst.

Voor The Gabriels vermoed je dat Richard Nelson zich heeft laten inspireren door Anton Tsjechov

Richard Nelson is een gelauwerd regisseur en schrijver, die zijn sporen heeft verdiend in verschillende genres, met werk van een breed spectrum aan auteurs. Voor The Gabriels vermoed je dat hij zich (ook) heeft laten inspireren door Anton Tsjechov en diens personages aan de vooravond van historische omwentelingen een eeuw eerder.

In nostalgische bespiegelingen gaat het over kerstkoekjes, lievelingstoetjes en mooie boeken, maar de nieuwe tijd rammelt aan de deur van de Gabriels. De rijken uit de stad nemen in hun buitenhuizen elk weekeinde bezit van het liefelijke Rhinebeck; de oude Patricia blijkt het familiehuis te hebben verkwanseld (onder invloed van een malafide tv-hypotheker); de familie duikt in het studiepotje van (klein-) zoon Paulie om hun onverwachte schulden af te kopen en de geliefde Bechstein-piano wordt voor een schijntje verkocht. Dit alles met op de achtergrond de opmars van Donald Trump, die de verharding van de maatschappij alleen maar in de hand werkt. Humor en melancholie gaan hand in hand.

Tot een heftige ontknoping komt het niet, integendeel bijna. De Gabriels nemen hun verliezen en houden vast aan eigenheid en medemenselijkheid. Hoopgevend, eigenlijk.

Groots beeld van een klein plaatsje

Hoe een schilderij van Londen regisseur Nelson inspireerde.

Rhinebeck, zo'n 160 kilometer ten noorden van New York en door The New York Times ooit omschreven als 'de stad die door de tijd vergeten is', werd tijdens het schrijven van The Gabriels in de verbeelding van Richard Nelson steeds groter. Op een dag stuitte hij in een Londens museum op een groot panoramisch waterverfpaneel, getiteld The Rhinebeck Panorama. Niet dat het stadje hierop stond afgebeeld: het was een schilderij van Londen rond 1830. Maar het bleek in 1941 ontdekt te zijn op een zolder in Rhinebeck. Nelson: 'Ik denk toch dat die titel, Rhinebeck Panorama, me heeft geïnspireerd, omdat het een groots uitzicht suggereert, maar dan op een klein plaatsje. Dat is denk ik een van de ambities van deze toneelstukken.'