Casanova is bekend als een rokkenjager, maar was nog veel meer.
Casanova is bekend als een rokkenjager, maar was nog veel meer. ©

Geweldige autobiografie van een avonturier: 'één lange stoet van gravinnen en occulte bedriegerij'

Boek (fictie) - Het verhaal van mijn leven (Giacomo Casanova)

Duels, achtervolgingen, ontsnappingen uit gevangenissen, vermommingen, intriges en listen - je weet niet wat je leest. Jeroen van Merwijk steekt de loftrompet over de memoires van Casanova (nu opnieuw uitgebracht).

Het verhaal van mijn leven

Fictie
Giacomo Casanova
Uit het Frans vertaald door Theo Kars
Met 200 kleurenillustraties van Auguste Leroux
Van Oorschot; 4.000 pagina's (drie delen in cassette); tot 31 augustus €150, daarna €175

'I was born the running kind/ leaving always on my mind / And home was never home to me at anytime/ Every front door found me hoping/ I would find the back door open/ There just had to be an exit for the running kind.'

(Merle Haggard: The Running Kind)

U bent gewaarschuwd: dit wordt een lofzang.

Lange jaren geleden - we worden oud en dat is maar goed ook, want anders waren we dood - las ik in de Privé-domeinreeks Memoires - Venetiaanse jaren 1753-1756 van Giacomo Casanova. Ik werd gegrepen door de openhartige en levendige stijl van het boek en las en herlas het steeds opnieuw (Ik ben namelijk een herlezer - Anna Karenina heb ik zeker dertien keer gelezen, ik kan het iedereen aanraden). Nog eens jaren later kocht ik in Amsterdam de integrale, door Theo Kars uiterst soepel vertaalde autobiografie van deze libertijn en avonturier: twaalf delen voor ik meen 150 gulden. Ik heb er nooit een seconde spijt van gehad. Op mijn nachtkastje ligt naast een van de brievenboeken van Gerard Reve altijd minstens een van de delen van Casanova.

De Drie Musketiers zijn vergeleken bij Casanova slappe nichten. Columbus een huismus

De autobiografie is een uiteraard subjectieve maar volledig waarheidsgetrouwe en op naspeurbare feiten gebaseerde beschrijving van het leven van de onechte zoon van een Venetiaanse actrice en waarschijnlijk een patriciër, die ondanks zijn wat obscure afkomst dankzij zijn intelligentie, lef, nieuwsgierigheid, uiterlijk en aanpassingsvermogen in contact kwam met hertogen, koningen, keizerinnen en pausen.

En om maar met de deur in huis te vallen: je weet gewoon niet wat je leest! Het is een boek vol duels, achtervolgingen, casino's, ontsnappingen uit gevangenissen, schakingen, vermommingen, maskerades, intriges en listen. De Graaf van Monte Christo is er niks bij.

De Drie Musketiers zijn vergeleken bij Casanova slappe nichten. Columbus een huismus. Het is één langdurige opsomming van de meest krankzinnige gebeurtenissen, één lange stoet van markiezen, gravinnen, dienstmeisjes, geslachtziektes, lotto's, loterijen, luisterrijke soupers en occulte bedriegerij - je kunt het zo gek niet bedenken. Op het ene moment is Casanova schatrijk en op het volgende moment straatarm. Nu eens is hij de bezitter van een zijdeweverij, dan weer een geheim agent voor de Venetiaanse Republiek.

Casanova zou op zijn beurt tegen Lou Reed kunnen zeggen: My day beats your week

En het is allemaal nog erg goed geschreven ook, al weet ik niet of je het literatuur dan wel lectuur zou moeten noemen. Laat ik het zo zeggen: als literatuur alleen maar dient te gaan over verheven zaken, is het lectuur. Als lectuur een opeenvolging van banaliteiten is, is het literatuur.

En als het allemaal verzonnen was, zou je zeggen: Mag het een onsje minder? Maar het is niet verzonnen, dat is het rare: het is allemaal echt gebeurd. Lou Reed zei ooit tegen een interviewer: 'My week beats your year.' Casanova zou op zijn beurt tegen Lou Reed kunnen zeggen: 'My day beats your week.'

Het zal u inmiddels duidelijk zijn: deze autobiografie van Casanova is een van de kostelijkste boeken die ik ooit heb gelezen en dus nog steeds lees. En het is de hernieuwde uitgave van deze autobiografie - een prachtige cassette met drie kloeke delen in dundruk en elegante illustraties van Auguste Leroux - die ik vandaag voor u bespreek.

Mijn enige probleem is: hoe bespreek je een boek van meer dan 4.000 bladzijden?

Ik heb herhaaldelijk, en meestal vergeefs, aan mijn vrienden proberen uit te leggen, waarom ik het zo'n geweldige autobiografie vind, en ik zal proberen dat ook aan u te doen.

Een van de leukste dingen in het boek is Casanova's neiging tot sententies (meningen van de schrijver). 'Ik heb Fransen altijd aardig gevonden. Spanjaarden daarentegen in het geheel niet. Toch ben ik vaak door Fransen beetgenomen, nooit door Spanjaarden. Wij dienen onze voorkeuren te wantrouwen.'

Kijk, dan weten we met wat voor een kerel we te maken hebben, daar houd ik van.

Als we hem alleen maar als een rokkenjager zien, zouden we hem schromelijk tekortdoen

Hij ontziet zichzelf in deze autobiografie bepaald niet en wijst de lezer regelmatig op zijn eigen karakterfouten en de impulsieve, roekeloze besluiten die hij keer op keer neemt, zonder daar maar iets van te leren.

Velen van ons kennen Casanova met name als een vermaard vrouwenversierder en dat was hij ook, laat daar geen twijfel over bestaan. Hij had langs de feministische meetlat van Cisca Dresselhuys een bedroevend figuur geslagen, vrees ik. Maar als we hem alleen maar als een rokkenjager zien, zouden we hem schromelijk tekortdoen. Hij was acteur, beroepsspeler, violist, rechtsgeleerde, wiskundige, dichter en nog veel meer. Hij was ook een filosoof die er in het boek herhaaldelijk blijk van geeft op hoog niveau abstract te kunnen denken.

Maar hij was met name een product van zijn tijd: de 18de eeuw, waarin het geloof in de Almachtige stapje voor stapje plaatsmaakte voor de rede en de individuele vrijheid.

4.000 bladzijden lang stuitert hij als een bezetene door heel Europa

Een tijd ook waarin de standenmaatschappij op zijn eind begon te lopen. De tijd van net vóór de Franse Revolutie, een tijd waarin de adel zich stierlijk verveelde en deze verveling te lijf probeerde te gaan met overspel, gokken en uitbundige feesten.

Casanova, die zoals gezegd van vrij eenvoudige komaf was en dus eigenlijk geen toegang had tot de adel, heeft zich zijn leven lang overal doorheen moeten bluffen, van galadiner naar galadiner, daarbij geholpen door zijn uiterlijk en spitsvondigheid in conversaties. Ik denk dan ook dat hij vóór alles een uiterst begaafd acteur was, die vele rollen wist te spelen, wellicht zonder dat hij het zelf in de gaten had.

Daarbij komt dat hij 4.000 bladzijden lang rusteloos en als een bezetene door heel Europa stuitert, steeds op zoek naar nieuwe avonturen, nu eens alleen in een privékoets, dan weer met een iets openbaarder vervoer, van Rusland naar Spanje en van Engeland naar Turkije.

Uit zijn memoires rijst het beeld op van een man die alleen maar doet waar hij zin in heeft

Ik begon deze bespreking met een citaat uit een lied van de grote Amerikaanse liedjesschrijver Merle Haggard. Het lied eindigt als volgt:

'Within me there's a prison/ surrounding me alone/ as real as any dungeon with his walls of stone/ I know running is not the answer/ but running 's been my nature/ And a part of me that keeps me moving on.'

Deze woorden zijn volgens mij ook van toepassing op Casanova. Uit zijn memoires rijst het beeld op van een man die alleen maar doet waar hij zin in heeft, zijn eigen genot najaagt en toegeeft aan al zijn oprispingen en bevliegingen. Maar ook van een man die, net als Merle Haggard, in zijn jeugd nooit de geborgenheid heeft gekend van een gezin en een liefhebbende vader en moeder, en die zich, op een enkele keer na, nooit echt heeft durven geven en toevertrouwen aan de liefde van een vrouw.

En die daarom naast een soort held tegelijkertijd en gelukkig voor ons, ook een droevige en eenzame en een ietwat meelijwekkende en dus menselijke figuur was, die op zijn koortsachtige tochten door heel Europa in diepste wezen op de vlucht is geweest voor de duistere kerkers in zichzelf.

Casanova schreef zijn autobiografie op het eind van zijn leven en hij slaakt op meerdere plekken in het boek de verzuchting dat hij hoopt dat hij de kracht zal kunnen opbrengen om zijn memoires vóór zijn dood te vernietigen. Godzijdank is hem dat niet gelukt.

Ik wens u heel veel leesplezier!